امروز سهشنبه, ۲۷ مرداد , ۱۴۰۵ ساعت ۱۷:۰۴:۰۰
سمیه خاتونی/دبیر تحریریه صبا، در سالهای اخیر همزمان با برگزاری رویدادهای مهم فوتبالی، شکل تازهای از برنامهسازی در رسانههای ایران رواج پیدا کرده است؛ برنامههایی که عنوان «جام جهانی» یا عناوین مرتبط با فوتبال را بر خود داشتند، اما لزوماً ساختار و محتوای آنها ارتباط مستقیمی با تحلیل تخصصی فوتبال ندارد و بیشتر به سمت گفتوگو، تاکشو و سرگرمی حرکت میکنند.
در کنار این جریان، شبکه سه سیما نیز همچون دورههای گذشته برنامه ورزشی خود را با اجرای میثاقی روی آنتن برد؛ برنامهای که با وجود برخورداری از ساختار تثبیتشده، به دلیل حاشیههای پیرامون مجری و فضای شکلگرفته پیرامون این برنامه، نتوانست الزاماً جایگاه و محبوبیت دورههای پیشین را تکرار کند.
از سوی دیگر، پلتفرمهای نمایش خانگی نیز با پخش زنده مسابقات، بخش مهمی از مخاطبان فوتبال را به سمت خود کشاندند. اما مسئله قابل توجه، نه صرفاً پخش مسابقات، بلکه خلأ برنامهای بود که بتواند همزمان با تحولات فوتبال، تحلیل دقیق و کارشناسانهای از اتفاقات ارائه دهد.
این خلأ در شرایطی بیشتر به چشم آمد که فوتبال ایران در سالی پرحاشیه و پرتنش قرار داشت و بسیاری از اتفاقات داخل و خارج زمین، فراتر از یک رقابت ورزشی ساده بود. از حاشیههای داوری و تصمیمات بحثبرانگیز گرفته تا مناقشات مدیریتی و مسائلی که پیرامون فوتبال حرفهای شکل گرفت، ظرفیت بالایی برای تولید برنامههای تحلیلی و گفتوگومحور ایجاد کرده بود؛ با این حال، بخش قابل توجهی از برنامههای فوتبالی به جای ورود جدی به این مسائل، مسیر سرگرمی و طنز را انتخاب کردند.
در چنین فضایی، «صبا» در یک نظرسنجی از مخاطبان خود پرسید: «از میان برنامههای اینترنتی طنز مرتبط با روزهای فوتبالی و جام جهانی ۲۰۲۶، کدامیک را بیشتر پسندیدید؟»
نتیجه این نظرسنجی قابل توجه بود. از مجموع آراء ثبتشده، «بفرمایید جام» با اجرای امیرحسین قیاسی با کسب ۴۸ درصد آرا در رتبه نخست قرار گرفت.
پس از آن، برنامه «ورزش۳» با اجرای جواد خیابانی و خداداد عزیزی با ۲۴ درصد در جایگاه دوم ایستاد. «جیمی جام» با اجرای ابوطالب حسینی نیز با ۱۹ درصد سوم شد.
«منتومن» با اجرای بهروز رهبریفرد ۶ درصد آرا، به دست آورد و «در جام» با اجرای مهیار حسن نیز با ۳ درصد در رتبه آخر قرار گرفت.
اگرچه این نظرسنجی را نمیتوان یک پیمایش جامع آماری درباره میزان مخاطبان برنامهها دانست، اما شاید بتوان این روند را یکی از بدعتهای سالهای اخیر برنامهسازی در ایام جام جهانی دانست؛ دورهای که انتظار میرود. رسانهها بیش از هر زمان دیگری به تحلیل تخصصی، حاشیههای واقعی فوتبال، مسائل فنی و اجتماعی این ورزش و نسبت فوتبال با جامعه بپردازند، اما در عمل بخشی از تولیدات به سمت برنامههای سرگرمکنندهای رفتهاند که تنها بخشی محدود از محتوای آنها به فوتبال اختصاص دارد.
این نتیجه از منظر برنامهسازی نیز قابل تأمل است. در شرایطی که بخشی از برنامههای موسوم به فوتبالی، عملاً از فوتبال بهعنوان یک بهانه برای تولید تاکشو استفاده میکنند، مخاطب ظاهراً همچنان به برنامهای نیاز دارد که بتواند ویژگیهای سرگرمکننده را با فضای فوتبال پیوند بزند.
در عین حال، نبود یک برنامه جریانساز و جدی که بتواند اتفاقات پرحاشیه فوتبال ایران را با رویکردی مستقل، تخصصی و کارشناسانه بررسی کند، همچنان یکی از خلأهای جدی برنامهسازی ورزشی در تلویزیون و فضای نمایش خانگی محسوب میشود؛ خلأیی که با تولید برنامههای طنز یا تاکشو، هرچند موفق و پرمخاطب، بهطور کامل پر نخواهد شد.