
ناصر ارباب/صبا، قصه جنگ فقط در میدان نبرد تمام نمیشود؛ گاهی بخش مهمی از آن سالها بعد در خانههایی ادامه پیدا میکند که جای یک فرزند در آنها خالی مانده است. سریال «مادران» تلاش کرد به بخش کمتر دیدهشدهای از این روایت بپردازد؛ روایت زنانی که پس از سالها هنوز با خاطرات و رنج از دست دادن فرزندانشان زندگی میکنند.
مسعود دهنوی، کارگردان این مجموعه، درباره انگیزه ساخت «مادران» به صبا گفت: «اتفاقی که در جنگ تحمیلی و دفاع مقدس ما افتاد، اتفاقی نبود که بتوانیم به راحتی از آن عبور کنیم. من به عنوان کسی که متولد دهه هفتاد هستم، تاثیر آن دوران را در زندگی خودم و جامعه دیدهام. یکی از قصههایی که در این مجموعه کار کردیم، اقتباسی از قصه مادربزرگ خود من بود؛ قصه قطار.»
او ادامه داد: «به نظرم این مادران هنوز در بین ما زندگی میکنند. مادرانی که فرزندانشان را از دست دادند و سالها یک رنج ادامهدار را با خود حمل کردند. آرامشی که امروز داریم و مرزی که در آن زندگی میکنیم، به خاطر فداکاری همان عزیزان بوده است. مهمتر از آن، مادرانی هستند که این رنج را تحمل کردند و کمتر درباره آنها صحبت شده است.»
انتخاب قصهها؛ روایتهایی بر اساس زندگی واقعی
مسعود دهنوی درباره انتخاب سوژههای این مجموعه توضیح داد: «انتخاب قصهها بر اساس زندگیهای واقعی انجام شد. برای ما مهم بود که به جای رفتن به سمت یک روایت کلی، سراغ قصههایی برویم که ریشه در زندگی آدمها دارند.»
او درباره تلاش برای فاصله گرفتن از نگاه شعاری بیان کرد: «هدف ما این بود که یک روایت انسانی داشته باشیم؛ اینکه مخاطب با یک مادر، احساساتش، خاطراتش و زندگیای که پشت سر گذاشته ارتباط برقرار کند.»
یک بازیگر برای روایت چند مادر
یکی از ویژگیهای «مادران» حضور یک بازیگر در نقش مادران مختلف بود؛ تصمیمی که از نظر فرمی یک انتخاب متفاوت محسوب میشد.
دهنوی درباره این تصمیم گفت: «این موضوع برای ما یک چالش بود، اما اتفاقاً همین چالش را دوست داشتیم. خودم هم علاقه داشتم در اولین تجربه سریالیام، یک کار جدی از نظر فرم انجام بدهم و تجربه متفاوتی داشته باشم.»
او اضافه کرد: «از نظر محتوایی هم میخواستیم همه مادران را کنار هم ببینیم. مادر یک شهید روستایی، مادر یک شهید از خانوادهای متفاوت یا مادر یک شهید ارمنی، همه مادرانی بودند که فرزندانشان برای دفاع از این کشور رفتند. برای ما مهم بود که تفاوتها را ببینیم، اما در نهایت روی نقطه مشترک آنها یعنی مادری تاکید کنیم.»
دغدغه ارتباط با نسل جدید
با توجه به فاصله نسلی با دوران جنگ، یکی از پرسشهای مهم درباره این مجموعه، چگونگی ارتباط آن با مخاطبان امروز بود.
مسعود دهنوی در این باره گفت: «این دغدغه وجود داشت که بتوانیم قصهها را به روز روایت کنیم. تلاش کردیم جذابیت داستانی را حفظ کنیم و مفاهیم اصلی را طوری بیان کنیم که مخاطب امروز هم بتواند با آن ارتباط برقرار کند.»
او ادامه داد: «در زمان ساخت، درباره این موضوع با افراد مختلف صحبت میکردیم و بازخورد میگرفتیم. وظیفه ما این بود که تا جایی که توان داریم، روایت را به روز کنیم و اجازه ندهیم فاصله زمانی باعث شود مخاطب از قصهها دور شود.»

بازخورد مخاطبان
کارگردان «مادران» درباره واکنشهایی که از مخاطبان دریافت کرده بود، گفت: «چیزی که من دریافت کردم این بود که مردم با قصههای انسانی ارتباط گرفتند. وقتی زندگی این مادران را بدون فاصله و بدون اینکه فقط یک تصویر نمادین از آنها ارائه کنیم نشان دادیم، مخاطب توانست بیشتر با آنها همراه شود.»
او افزود: «البته قضاوت نهایی را باید مخاطب انجام بدهد، اما بازخوردهایی که گرفتم نشان میداد بسیاری از مردم با این روایتها ارتباط برقرار کردهاند.»
تلویزیون هنوز مخاطب خودش را دارددهنوی درباره جایگاه تلویزیون در شرایط امروز گفت: «به نظرم تلویزیون هنوز مخاطب خودش را دارد. باید از این نگاه فاصله بگیریم که تصویر ما از جامعه فقط تهران باشد یا فقط فضای مجازی را ببینیم. ایران فقط یک شکل از زندگی نیست و مردم با نگاهها و سلیقههای مختلف زندگی میکنند.»
او درباره چالش تولید برای تلویزیون توضیح داد: «مهمترین چالش این است که همزمان به کیفیت کار فکر کنیم و اثری بسازیم که در شأن مردم باشد، اما از طرف دیگر مخاطبان مختلف را هم در نظر بگیریم. کسی که تلویزیون روشن میکند، یک سلیقه و یک علاقهمندی مشخص ندارد.»
تجربهای که نگاه کارگردان را تغییر داد
مسعود دهنوی در پایان درباره تاثیری که ساخت این مجموعه روی نگاهش گذاشته بود، گفت: «شاید نتوانم بگویم تغییر ویژهای اتفاق افتاد، اما چیزی که بیشتر احساس کردم این بود که مادران، مخصوصاً مادران شهدا، چه رنج و سختی بزرگی را تحمل کردند و ما چقدر از بخشهایی از زندگی آنها بیخبر بودیم.»