به گزارش خبرنگار صبا، در آستانه سالگرد رحلت امام خمینی (ره)، صبا مروری داشت بر فیلم های که در محوریت بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران   ساخته‌شده است، آثاری که از سریال‌های تاریخی تلویزیون تا مستندها و تله‌فیلم‌ها را در بر می‌گیرند. با این حال، در میان این فهرست بلند، نام دو فیلم سینمایی بیش از دیگر آثار جلب توجه می‌کند؛ دو پروژه‌ای که هر دو به کارگردانی بهروز افخمی ساخته شدند، هر دو عبدالرضا اکبری را در نقش امام خمینی مقابل دوربین بردند و هر دو هرگز به نمایش عمومی نرسیدند.

سینما در چهار دهه گذشته برخلاف تلویزیون، تجربه‌های چندان پرشماری درباره زندگی امام خمینی نداشته است. آثاری مانند «آفتاب و زمین»، «روح‌الله»، «سال‌های حادثه» و «معمای شاه» در قاب تلویزیون توانستند بخش‌هایی از زندگی و زمانه امام را به تصویر بکشند، اما در حوزه سینما، مهم‌ترین تلاش‌ها به پروژه‌هایی گره خورد که سرانجامی روشن پیدا نکردند.

نخستین نمونه «فرزند صبح» بود؛ فیلمی که با هدف روایت دوران کودکی و نوجوانی امام خمینی ساخته شد و سال‌ها به عنوان یکی از پرهزینه‌ترین پروژه‌های تاریخی سینمای ایران شناخته می‌شد. فیلم پس از تولید با اختلاف‌نظرهای متعدد میان سازندگان و مدیران فرهنگی مواجه شد. نمایش آن در جشنواره فیلم فجر نیز نتوانست به حاشیه‌ها پایان دهد. برخی منتقدان معتقد بودند تصویر ارائه‌شده از شخصیت امام با انتظارات موجود فاصله دارد و حتی در مقاطعی انتقادهایی مطرح شد که فیلم شأن و جایگاه تاریخی این شخصیت را آن‌گونه که باید بازنمایی نکرده است. همین حواشی موجب شد «فرزند صبح» هرگز مسیر طبیعی اکران را طی نکند و به یکی از  فیلم‌های دیده‌نشده سینمای ایران تبدیل شود.

چند سال بعد بهروز افخمی بار دیگر به سراغ این سوژه رفت و فیلم «ساعت ۱۱ و ۵ دقیقه» را ساخت؛ اثری که باز هم عبدالرضا اکبری در نقش امام خمینی ظاهر شد. اما این پروژه نیز نتوانست از سرنوشت اثر قبلی فاصله بگیرد. فیلم نه تنها اکران عمومی نشد، بلکه حتی کمتر از «فرزند صبح» درباره آن سخن گفته شد. بسیاری از مخاطبان و حتی بخشی از اهالی سینما اطلاعات چندانی درباره این اثر ندارند و نام آن در میان تولیدات سال‌های اخیر کمتر به میان آمده است.

آنچه سرنوشت این دو فیلم را قابل تأمل می‌کند، صرفاً توقیف یا عدم نمایش آنها نیست، بلکه این واقعیت است که هر دو پروژه با هدف روایت زندگی یکی از مهم‌ترین شخصیت‌های تاریخ معاصر ایران ساخته شدند اما هیچ‌گاه نتوانستند به مخاطب اصلی خود برسند. در حالی که آثار تلویزیونی با همه نقدها و کاستی‌هایشان دست‌کم فرصت دیده‌شدن پیدا کردند، این دو فیلم عملاً از چرخه ارتباط با مخاطب حذف شدند.

نکته قابل توجه دیگر، سکوت طولانی‌مدت پیرامون سرنوشت این آثار است. بهروز افخمی که سال‌ها برای ساخت این پروژه‌ها وقت صرف کرده، در سال‌های اخیر کمتر درباره تعیین تکلیف آنها سخن گفته و دست‌کم در عرصه رسانه‌ای نیز تلاش قابل توجهی برای بازگرداندن این فیلم‌ها به چرخه نمایش دیده نشده است. وضعیتی که این پرسش را ایجاد می‌کند که آیا پرونده این آثار برای همیشه بسته شده است یا همچنان امکان نمایش آنها وجود دارد.

سالگرد رحلت امام خمینی فرصتی برای مرور بازنمایی این شخصیت در سینما و تلویزیون است؛ مروری که نشان می‌دهد برخلاف تعدد آثار تلویزیونی، مهم‌ترین تجربه‌های سینمایی در این حوزه نه به آثار ماندگار تبدیل شدند و نه حتی فرصت قضاوت عمومی را پیدا کردند. سرنوشت «فرزند صبح» و «ساعت ۱۱ و ۵ دقیقه» امروز بیش از آنکه یادآور یک پروژه سینمایی باشند، نمادی از فیلم‌هایی هستند که ساخته شدند، اما هرگز به مقصد نرسیدند.

 عبدالرضا اکبری که دو بار در قالب آثار بهروز افخمی این نقش را ایفا کرد. سال‌ها پیش درباره نخستین مواجهه خود با این پیشنهاد به رسانه ها گفته بود که از انتخابش برای این نقش «مبهوت» شده و در ابتدا نمی‌دانسته بر چه اساسی برای ایفای چنین شخصیت حساسی برگزیده شده است. او همچنین از سختی گریم، حساسیت بازآفرینی چهره و منش امام و مسئولیت سنگین این نقش سخن گفته بود. با این حال، بلاتکلیفی سرنوشت این دو فیلم باعث شد تلاشی که او و دیگر عوامل برای این دو پروژه انجام داده بودند، هرگز در معرض قضاوت گسترده مخاطبان قرار نگیرد؛ اتفاقی که باعث شده نقش‌آفرینی بازیگری که دو بار در قامت امام خمینی مقابل دوربین رفته، همچنان در حافظه عمومی سینمای ایران کمتر دیده و کمتر داوری شود.

در پایان این گزارش مروری کوتاه داریم بر مهم‌ترین آثار نمایشی که درباره امام خمینی (ره) ساخته شده اند؛

فرزند صبح | کارگردان: بهروز افخمی
روایت دوران کودکی و نوجوانی امام خمینی (ره) با بازی عبدالرضا اکبری در نقش امام. فیلم پس از نمایش محدود در جشنواره فجر هرگز اکران عمومی نشد.

ساعت ۱۱ و ۵ دقیقه | کارگردان: بهروز افخمی
دومین تجربه عبدالرضا اکبری در نقش امام خمینی (ره). این فیلم نیز به سرنوشت مشابهی دچار شد و تاکنون فرصت نمایش عمومی پیدا نکرده است.

معمای شاه | کارگردان: محمدرضا ورزی
مجموعه تاریخی تلویزیون که بخشی از روایت خود را به حضور امام خمینی (ره) در تحولات سیاسی دوران پهلوی اختصاص داد. شکرخدا گودرزی ایفاگر این نقش بود.

آفتاب و زمین | کارگردان: جواد شمقدری
سریالی درباره خانواده و دوران کودکی امام خمینی (ره) که تنها بخشی از پروژه اولیه آن ساخته شد.

روح‌الله | کارگردان: راما قویدل
مجموعه‌ای اپیزودیک درباره ارتباط امام خمینی (ره) با مردم و روایت‌هایی از زندگی ایشان.

سال‌های حادثه | کارگردان: سعید چاری
سریالی با محوریت ارتباط امام خمینی (ره) با کودکان و نوجوانان در بستر رویدادهای انقلاب اسلامی.

صنوبر (سال سخت در خمین) | کارگردان: مجتبی راعی
روایتی از نوجوانی امام خمینی (ره) که بعدها در قالب سریال نیز از تلویزیون پخش شد.