ناصر ارباب/صبا، سرود «دریغا ای دریغا» برای بسیاری از ایرانیان یادآور روزهای تلخ خرداد ۱۳۶۸ و وداع با امام خمینی(ره) است. اثری که در شرایطی ویژه و در زمانی بسیار کوتاه تولید شد و در همان ساعات اولیه پس از رحلت بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران از رسانه ملی پخش شد. این سرود در روزهای تشییع و بدرقه امام(ره) بارها از بلندگوهای سطح شهر و رسانه‌ها شنیده شد و به بخشی از حافظه جمعی مردم ایران تبدیل شد. محمد گلریز که اجرای این اثر را بر عهده داشت، در گفت‌وگویی با صبا از چگونگی شکل‌گیری این سرود، نقش هنرمندان حاضر در تولید آن و بازخوردهای گسترده مردمی سخن گفت.
از قبل به فکر ساخت چنین اثری بودیم
محمد گلریز با اشاره به فضای حاکم بر کشور در روزهای ارتحال امام خمینی(ره) اظهار کرد: «ما مانند همه مردم ایران از رحلت حضرت امام بسیار ناراحت و متأثر بودیم. در آن دوران گروهی از هنرمندان در حوزه سرود و موسیقی فعالیت می‌کردند که در رویدادهای مهم کشور، از دوران دفاع مقدس گرفته تا مناسبت‌های مختلف ملی و مذهبی، تلاش می‌کردند آثاری متناسب با شرایط جامعه تولید کنند.»
وی افزود: «در آن جمع، چهره‌هایی چون مرحوم حمید سبزواری به عنوان شاعر، محمدعلی شکوهی و احمدعلی راغب در حوزه آهنگسازی و موسیقی، مجتبی میرزاده و جمعی دیگر از هنرمندان حضور داشتند. ما سال‌ها در کنار یکدیگر کار کرده بودیم و به نوعی یک گروه منسجم و هماهنگ محسوب می‌شدیم.»
گلریز ادامه داد: «از قبل به این موضوع فکر کرده بودیم که اگر روزی چنین اتفاقی رخ دهد، باید اثری تولید کنیم که بتواند اندکی از بار غم مردم را کم کند و به نوعی همدردی هنرمندان با جامعه را نشان دهد.»
شعر تلفنی سروده شد، آهنگ همان لحظه شکل گرفت
این خواننده درباره روز تولید سرود «دریغا ای دریغا» توضیح داد: «روز رحلت امام، محمدعلی شکوهی با من تماس گرفت و گفت هرچه سریع‌تر خودم را برسانم. وقتی رسیدم، دیدم با مرحوم حمید سبزواری در حال صحبت است. آقای سبزواری شعر را به صورت تلفنی و بداهه می‌سرود و آقای شکوهی هم همزمان روی ملودی کار می‌کرد.»
وی ادامه داد: «پس از پایان تماس، گفت شعر آماده شده و باید هرچه سریع‌تر آن را ضبط کنیم. در آن سال‌ها امکانات فنی امروز وجود نداشت. تازه نخستین نسل از کیبوردهای حرفه‌ای وارد ایران شده بود و آقای شکوهی با استفاده از همان امکانات موسیقی را آماده کرد. بعد از آن وارد استودیو شدیم و کار ضبط آغاز شد.»
گلریز با اشاره به فضای احساسی حاکم بر استودیو گفت: «همه ما داغدار بودیم. به نظر من یکی از دلایل تأثیرگذاری این اثر همین بود که اندوه واقعی ما در اجرا منعکس شده بود. صدایی خسته، بغض‌آلود و غمگین داشتیم و همین باعث شد اثر از دل برآید و بر دل بنشیند.»
«دریغا ای دریغا» در کمتر از یک روز آماده شد
وی خاطرنشان کرد: «از صبح مشغول کار بودیم و حدود ساعت ۱۱ شب ضبط و آماده‌سازی اثر به پایان رسید. همان شب سرود به تلویزیون تحویل داده شد و روی آنتن رفت. این اتفاق برای بسیاری از اهالی موسیقی عجیب بود، چون معمولاً تولید یک اثر حرفه‌ای هفته‌ها و حتی ماه‌ها زمان می‌برد.»
گلریز افزود: «ساخت یک اثر موسیقایی شامل شعر، آهنگسازی، تنظیم، حضور نوازندگان و مراحل مختلف ضبط است و طبیعتاً زمان زیادی می‌خواهد اما “دریغا ای دریغا” در کمتر از یک روز آماده شد و همان شب پخش شد. خیلی‌ها باور نمی‌کردند چنین چیزی امکان‌پذیر باشد.»
سرودی که در مراسم تشییع امام(ره) طنین‌انداز شد
خواننده «دریغا ای دریغا» درباره بازخوردهای مردمی این اثر نیز گفت: «این سرود خیلی زود مورد توجه قرار گرفت. در مراسم تشییع حضرت امام(ره)، در خیابان‌های مختلفی که مردم برای بدرقه آمده بودند، این اثر از بلندگوها پخش می‌شد و مردم با آن ارتباط عمیقی برقرار کردند.»
وی افزود: «هر جا ما را می‌دیدند از این اثر یاد می‌کردند. بسیاری می‌گفتند در آن روزهای سخت، این سرود توانسته بخشی از اندوهشان را تسکین دهد. برای ما همین موضوع ارزشمند بود؛ اینکه بتوانیم در آن شرایط سهم کوچکی در همراهی با مردم داشته باشیم.»

خاطره یک ایرانی مقیم آمریکا
گلریز در ادامه به یکی از خاطرات ماندگار خود درباره این اثر اشاره کرد و گفت: «سال‌ها بعد در یک برنامه زنده تلویزیونی حضور داشتم. فردی در کنار من نشسته بود که او را نمی‌شناختم. وقتی خودش را معرفی کرد، گفت سال‌ها در یکی از شهرهای آمریکا زندگی می‌کند و از علاقه‌مندان امام خمینی(ره) است.»
وی ادامه داد: «او تعریف می‌کرد که سال‌ها با شنیدن “دریغا ای دریغا” اشک ریخته و همیشه به دنبال این بوده که بداند خواننده و عوامل این اثر چه کسانی هستند. وقتی مجری برنامه اعلام کرد که خواننده این سرود در کنار او نشسته است، به شدت تحت تأثیر قرار گرفت و اشک ریخت. این یکی از خاطرات فراموش‌نشدنی من از بازخوردهای این اثر است.»
از «غم فراق» تا «غم خورشید»
گلریز با اشاره به دیگر آثار خود درباره رحلت امام خمینی(ره) گفت: «سرود “دریغا ای دریغا” تنها اثری نبود که برای آن ایام خواندم. پس از آن، در چهلم حضرت امام(ره) اثری با عنوان “غم فراق” اجرا کردیم که به اعتقاد من یکی از آثار ارزشمند آن دوره بود. شعر این اثر را محمود شاهرخی سروده بود و هادی آرزم آهنگسازی آن را بر عهده داشت.»
وی افزود: «در نخستین سالگرد ارتحال امام(ره) نیز اثری با عنوان “غم خورشید” تولید شد و در سال‌های بعد هم آثار متعددی برای سالگردهای حضرت امام اجرا کردیم. حدود ۱۰ سال به مناسبت سالگرد ارتحال امام(ره)، آثار مختلفی تولید و اجرا شد که هر کدام حاصل همکاری جمعی از شاعران، آهنگسازان و هنرمندان متعهد کشور بود.»

«امین ایران»؛ تازه‌ترین اثر گلریز
این خواننده در بخش دیگری از سخنان خود به تازه‌ترین اثرش اشاره کرد و گفت: «اخیراً نیز اثری با عنوان “امین ایران” را اجرا کرده‌ام. آهنگساز این اثر رمضان عظیمی و شاعر آن محدثی خراسانی است. این قطعه آماده شده و تصویربرداری آن نیز انجام شده است.»
وی افزود: «به اعتقاد من این اثر از ظرفیت بالایی برخوردار است و با نگاهی عاطفی و حماسی تولید شده است. همیشه تلاش کرده‌ام در مقاطع مهم و تأثیرگذار تاریخ معاصر کشور، سهم خودم را به عنوان یک هنرمند ایفا کنم و این اثر نیز با همین نگاه تولید شده است.»

راز ماندگاری سرودهای دهه ۶۰ و ۷۰
گلریز درباره دلیل ماندگاری سرودهای انقلابی دهه‌های ۶۰ و ۷۰ گفت: «به اعتقاد من مهم‌ترین عامل، باور و اعتقاد قلبی هنرمندان بود. شاعر، آهنگساز، تنظیم‌کننده و خواننده با تمام وجود برای اثر وقت می‌گذاشتند. نگاه مادی در اولویت نبود و همه تلاش می‌کردند کاری خلق کنند که برای مردم ماندگار باشد.»
وی ادامه داد: «وقتی اثری از دل برآید، بر دل مردم هم می‌نشیند. در آن سال‌ها آهنگسازان و شاعران بزرگی حضور داشتند و آثار ارزشمندی تولید شد که هنوز هم پس از چند دهه در ذهن مردم باقی مانده است.»
این خواننده افزود: «نشانه ماندگاری یک اثر این است که مردم بعد از چهل سال هنوز آن را زمزمه کنند. امروز هم وقتی در نقاط مختلف کشور حضور پیدا می‌کنم، مردم بخش‌هایی از سرودهای آن دوران را برایم می‌خوانند و این نشان می‌دهد آن آثار در حافظه جمعی جامعه باقی مانده‌اند.»
هنرمندان باید در کنار مردم باشند
گلریز در پایان این گفت‌وگو با اشاره به نقش هنرمندان در همراهی با مردم گفت: «من همیشه معتقدم هنرمند نباید از مردم جدا باشد. در روزهای سخت و در بزنگاه‌های تاریخی، مردم انتظار دارند هنرمندان را در کنار خود ببینند. همان‌طور که در دوران دفاع مقدس بسیاری از هنرمندان به جبهه‌ها می‌رفتند و برای رزمندگان برنامه اجرا می‌کردند، امروز هم هر هنرمندی که میان مردم شناخته شده است می‌تواند با حضور و هنر خود به جامعه روحیه بدهد.»
وی ادامه داد: «مردم سرمایه اصلی کشور هستند. وقتی می‌بینیم پیر و جوان، زن و مرد و حتی کودکان در شرایط دشوار پای کشور و آرمان‌هایشان ایستاده‌اند، هنرمندان نیز باید سهم خود را ادا کنند. یک خواننده یا هنرمند شاید با یک اجرا، یک حضور یا حتی یک اثر هنری بتواند امید و انگیزه را در میان مردم تقویت کند.»
خواننده «دریغا ای دریغا» در پایان تأکید کرد: «آنچه باعث ماندگاری آثار هنری می‌شود، صداقت، اعتقاد و ارتباط واقعی با مردم است. اگر اثری با باور قلبی و برای مردم خلق شود، سال‌ها در ذهن و خاطره جامعه باقی می‌ماند؛ همان‌گونه که بسیاری از سرودها و آثار گذشته هنوز پس از گذشت دهه‌ها در حافظه مردم زنده هستند.»