ناصر ارباب/ صبا،هفتمین دوره نمایشگاه مجازی کتاب تهران در حالی وارد پنجمین روز برگزاری خود شده که همچنان بحث درباره تفاوت‌های جدی آن با نمایشگاه حضوری کتاب تهران ادامه دارد؛ تفاوتی که برگزارکنندگان نیز بر آن تأکید دارند و معتقدند نسخه مجازی، صرفاً تلاشی برای حفظ نشاط فرهنگی و جریان عرضه کتاب در شرایط بحرانی کشور است، نه جایگزینی برای بزرگ‌ترین رویداد فرهنگی ایران.

مهدی محسنی، معاون اقتصاد و فرهنگ خانه کتاب و ادبیات ایران، در گفت‌وگو با صبا با اشاره به صحبت‌های اخیر محسن جوادی، معاون فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، گفت: «همان‌طور که آقای دکتر جوادی هم اشاره کردند، این رویداد مجازی جایگزین نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران نیست. بررسی‌هایی در حال انجام است و این احتمال وجود دارد که اگر شرایط فراهم شود، نمایشگاه کتاب تهران تا پایان سال برگزار شود».او هدف اصلی برگزاری این رویداد مجازی را پاسخ به نیاز مخاطبان و ناشران دانست و افزود: «مردم و ناشران انتظار دارند که در اردیبهشت‌ماه فضای خرید و عرضه کتاب شکل بگیرد. در این راستا تلاش شد تا حدی این انتظار پاسخگویی شود و ضمن حفظ نشاط فرهنگی جامعه در این شرایط سخت امکان دسترسی به کتاب قطع نشود.».

ساختار یکپارچه برگزاری

محسنی با اشاره به ساختار برگزاری رویداد مجازی کتاب توضیح داد: «در این دوره تمامی همکاران خانه کتاب و ادبیات ایران به صورت یکپارچه تحت مدیریت دکتر ابراهیم حیدری  در برگزاری بهینۀ این رویداد بزرگ مجازی مشغولند. هماهنگی‌های اجرایی نمایشگاه را هم دکتر مظاهر بابایی بر عهده دارد».

شرایط جنگی و کاهش تبلیغات شهری
یکی از تفاوت‌های محسوس امسال، کاهش چشمگیر تبلیغات محیطی نمایشگاه است؛ موضوعی که محسنی آن را ناشی از چند عامل دانست: «اول اینکه اساساً این رویداد در بستر فضای مجازی است و بروز فیزیکی چندانی ندارد. دوم اینکه هم-زمان برخی موسسات و نهادها اقدام به برگزاری نمایشگاه کرده اند و تبلیغات محیطی انجام می‌دهند و سوم، شرایط جنگی کشور که به طور طبیعی باعث شده بخش مهمی از فضاهای تبلیغاتی شهری به موضوعات ضروری در این ایام اختصاص پیدا کند.

او همچنین درباره نقش رسانه‌ها و صداوسیما گفت: «زیرنویس‌های تلویزیونی، خبرگزاری ایبنا و رسانه‌های خانه کتاب در حال پوشش اخبار نمایشگاه هستند، اما طبیعی است که فضای رسانه‌ای امسال با سال‌های گذشته تفاوت داشته باشد».

روایت تعطیلی نمایشگاه قرآن در میانه بحران

محسنی با اشاره به تجربه سال گذشته برگزاری نمایشگاه قرآن، دلیل احتیاط برگزارکنندگان برای برگزاری نمایشگاه حضوری کتاب را توضیح داد: «سال گذشته در میانه برگزاری نمایشگاه قرآن، شرایط بحرانی آغاز شد و مجبور شدیم نمایشگاه را تعطیل کنیم. طی چند روز و در شرایط بسیار سخت و زیر موشک‌باران، کتاب‌ها را از محل نمایشگاه جمع‌آوری کردیم. با توجه به حجم جمعیت در نمایشگاه کتاب تهران، ریسک برگزاری حضوری بسیار بالا بود.

او افزود: « تصمیم‌گیری برای تعیین نحوه برگزاری نمایشگاه کتاب متاثر از عوامل متعددی بود که کنترل برخی از آن‌ها از اختیار تصمیم گیران خارج است. از این‌رو اجرای رویداد مجازی با احتیاط و رعایت شرایط جاری همخوانی بیشتری داشت».

شفافیت آماری در نمایشگاه مجازی

معاون اقتصاد و فرهنگ خانه کتاب درباره آمار فروش نیز تأکید کرد: «امسال آمارها به‌صورت شفاف منتشر می‌شود و روزانه دو تا سه نوبت اطلاعات فروش از طریق خبرگزاری ایبنا، خانه کتاب و سایت نمایشگاه اعلام می‌شود.

کتاب‌گردی مجازی ممکن نیست

محسنی در پاسخ به انتقاد برخی مخاطبان درباره تجربه محدود نمایشگاه مجازی گفت: «نرم‌افزار همان نسخه سال گذشته است و مخاطب می‌تواند بر اساس موضوع یا نام ناشر کتاب‌ها را جست‌وجو کند، اما طبیعتاً امکان لمس کتاب، ورق زدن و تجربه حضور فیزیکی در نمایشگاه کتاب در فضای مجازی وجود ندارد.

معرفی تازه‌های نشر برعهده ناشران

او درباره معرفی کتاب‌های تازه ناشران نیز توضیح داد: «با توجه به تعداد بسیار زیاد عناوین، سایت نمایشگاه امکان برگزاری رونمایی یا معرفی اختصاصی برای همه ناشران را ندارد. ناشران ممکن است به‌صورت مستقل برنامه‌هایی برای معرفی آثار جدید خود داشته باشند، اما مخاطبان می‌توانند با استفاده از امکانات مختلف جست‌وجو در وبسایت نمایشگاه، آثار تازه را پیدا کنند.

رقابت با رویدادهای موازی

محسنی در پایان با اشاره به شکل‌گیری رویدادهای موازی فروش کتاب گفت: «امروز مجموعه‌هایی مانند باغ کتاب یا حتی پلتفرم‌هایی مانند دیجی‌کالا نیز برنامه‌های فروش کتاب برگزار می‌کنند و طبیعی است که رسانه‌ها میان این رویدادهای متعدد تقسیم شوند. به طور کلی تعدد رویدادهای عرضۀ کتاب در سطح کشور در ایام مختلف سال که به افزایش شمارکتابهای خریداری شده و گردش بیشتر اقتصاد نشر بیانجامد امر مقبول و مطلوبی است؛ به ویژه این که امکانات فضای مجازی و تشکل‌های نشر و بخش خصوصی در این زمینه فعال باشند.