معصومه دهقان/ صبا؛ تالار هنر کودک و نوجوان، مکانی که سال‌ها محلی برای نخستین تجربه‌های نمایشی و قصه‌گویی کودکان بوده نیز این‌روزها زیر سایه خسارت‌های محسوس فیزیکی حملات هوایی آمریکا و اسرائیل قرار گرفت؛ شکستگی نما و شیشه‌ها، آسیب به تأسیسات برقی و تخریب دکور و تجهیزات اداری که امیر مشهدی‌عباس، رئیس تالار، از آن‌ها به صبا گزارش داد.

مشهدی عباس ضمن اشاره به اینکه این دست از آسیب و تخریب ها تنها بخشی از معادله است، گفت: سوی دیگر این اتفاقات تضعیفِ اعتماد خانواده‌ها و کاهش حضور مخاطبان کودک است که بازگشت سریع و کامل فعالیت‌ها را پیچیده می‌کند. پاک‌سازی و ایمن‌سازی اولیه انجام شده و ارزیابی فنی در جریان است، اما فراتر از مرمتِ فیزیکی، بازسازیِ اعتماد روانی و تربیتی مخاطبان، تأمین منابع مالی شفاف برای تعمیرات و تدوین برنامه‌های جایگزینِ مجازی و فضای باز کنترل‌شده ضرورت دارد؛ در غیاب این سه رکن، خطر تبدیل آسیب‌های موقت به بحران بلندمدت در حمایت فرهنگی و رشد هیجانی کودکان واقعی است.

حمایت از فضاهای فرهنگی کودک سرمایه‌گذاری در آینده کشور است

مشهدی‌عباس هم‌چنین از نهادهای بین‌المللی انتظار واکنش فراتر از بیانیه را دارد — اعزام کمک میدانی و حفاظتی، حمایت مالی و تضمین اجرایی کنوانسیون‌ها — و به‌استناد تجربه‌های گذشته مانند حادثه مدرسه میناب هشدار می‌دهد که قوانین بین‌المللی نیازمند ضمانت اجرایی و اراده جدی برای حفاظت‌اند.

پیام این مدیر به مسئولان روشن است؛ حمایت از فضاهای فرهنگی کودک سرمایه‌گذاری در آینده کشور است؛ به هنرمندان نیز این فراخوان زده می‌شود که آثار و توان خود را در اختیار تالار و تولیدات مجازی بگذارند؛ و به خانواده‌ها توصیه می‌شود قصه‌گویی و همراهی عاطفی را دست‌کم نگیرند، زیرا تئاتر و هنر می‌توانند مرهم کودکان در این روزهای پراضطراب باشند — امیدی که منوط به اقدام هماهنگ، شفاف و سریع نهادهای دولتی، صنفی و بین‌المللی است تا کودکان هرچه زودتر در محیطی امن و خلاق رشد کنند.

در ادامه این گزارش مشهدی عباس به سوالات خبرنگار درباره جزئیات خبری تالار پاسخ داد.

لطفاً وضعیت فعلی تالار هنر را گزارش کنید. چه بخش‌هایی آسیب دیده و چه اقداماتی انجام شده است؟ متأسفانه بخش قابل‌توجهی از نمای تالار و شیشه‌های روبه‌خیابان شکسته شد و بخشی از تأسیسات برقی آسیب دید. در داخل نیز قفل‌ها، دکور و برخی تجهیزات اداری دچار خسارت شدند. بلافاصله پاک‌سازی اولیه، ایمن‌سازی مسیرها و رفع برخی مشکلات فوری برقی انجام شد و اکنون ارزیابی کامل فنی در حال انجام است تا میزان تعمیرات نهایی مشخص شود.

گفته‌اید برق تالار قطع شده بود؛ روند بازگرداندن برق چگونه طی شد؟
بله؛ برای بازگرداندن برق از مرکز ورودی حدود شش ساعت و نیم زمان نیاز بود. به علت شرایط منطقه و لزوم تمرکز امدادگران بر اماکن مسکونی آسیب‌دیده، پس از وصل موقت برق تالار را موقتا رها کردیم تا نیروهای امدادی اولویت را به بازسازی منازل و تأسیسات عمومی بدهند. وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و معاونت هنری پیگیرند و تیم‌های فنی به‌زودی برای ترمیم نهایی به تالار اعزام می‌شوند.

آیا امکان برگزاری برنامه‌ها در فضای فیزیکی جایگزین وجود دارد؟
در حال حاضر به‌دلیل شرایط امنیتی و تمایل بسیاری از خانواده‌ها که فرزندان‌شان را در محیط نزدیک به خانه نگه دارند، امکان گسترده فراهم‌کردن فضاهای فیزیکی جایگزین محدود است. با این حال در هماهنگی با مرکز نمایش، خانه‌های نمایشی و معاونت هنری برنامه‌هایی در قالب تولیدات مجازی و اجراهای آنلاین و گاه اجراهای کنترل‌شده در فضای باز تدارک دیده‌ایم تا رابطه کودکان با تئاتر حفظ شود.

برنامه‌های کودک و کارگاه‌ها چه وضعیتی دارند؟
بسیاری از کارگاه‌ها و اجراهای صبحگاهی که برای مدارس و گروه‌های کودک برنامه‌ریزی شده بود موقتا لغو یا به زمان و مکان دیگری منتقل شده‌اند. تلاش می‌کنیم با اطلاع‌رسانی به موقع و استفاده از فرمت‌های ترکیبی حضوری-مجازی کمترین اختلال را ایجاد کنیم و کارگاه‌های هنردرمانی و محتوای نمایشی مجازی را افزایش دهیم. همچنین بسیار خوشحال خواهیم شد که با کمک هنرمندان بتوانیم از این شرایط عبور کنیم و باتوجه به وضعیت ممکن آثار خود را در فضای مجازی برای بچه‌ها به اشتراک بذاریم.

بازه زمانی بازگشایی تالار و بازگشت مخاطبان چگونه پیش‌بینی می‌شود؟

در مورد بازه زمانی بازگشایی تالار واقعاً نمی‌توانم زمان دقیقی اعلام کنم. در حال حاضر همکاران به‌صورت شیفتی در تالار حاضرند و طبق اعلام دولت نیروها حضور دارند، اما عملاً برنامه‌ای اجرا نمی‌شود؛ چون مخاطبان تالار کودکان و نوجوانان‌اند و خانواده‌ها در این شرایط حساس کمتر فرزندان‌شان را به اماکن عمومی می‌آورند و ترجیح می‌دهند فعالیت‌ها نزدیک خانه و در محیطی امن‌تر باشد. هرچند امیدواریم به‌محض بهبود شرایط، تالار رسماً فعالیتش را از سر بگیرد: گروه‌هایی که در مرحله تولید هستند کارشان را ادامه می‌دهند و نمایش‌هایی که متوقف شده‌اند دوباره روی صحنه می‌آیند تا مخاطبان با حضورشان از انرژی مثبت تئاتر بهره‌مند شوند.

خانواده‌ها چه کارهایی می‌توانند برای کاهش اضطراب کودکان انجام دهند؟

قصه‌گویی بیشتر، خواندن داستان، اجرای نمایش‌های ساده خانگی و کاهش مواجهه مستقیم کودکان با اخبار نگران‌کننده بسیار موثر است. تئاتر و فعالیت‌های هنری خانگی به کودکان کمک می‌کند احساسات‌شان را پردازش کنند و آرامش بیشتری پیدا کنند.

نقش هنرمندان و جامعه هنری در این روزها چگونه است؟

هنرمندان همیشه حامی تئاتر کودک بوده‌اند و اکنون نیز در پاک‌سازی، تولید محتوای مجازی، در اختیار گذاشتن آثار و مشارکت در کارگاه‌ها همراه ما هستند. با این‌حال شرایط اقتصادی و محدودیت‌های ناشی از بحران، قراردادها و بودجه‌های حرفه‌ای را تحت فشار گذاشته است؛ پیشنهاد می‌کنم نهادهای مسئول صندوق‌ها و برنامه‌های حمایتی ویژه برای هنرمندان کودک‌محور ایجاد کنند.

وضعیت پشتیبانی و منابع مالی برای بازسازی چگونه است؟

برآوردهای نهایی هزینه‌ها پس از اتمام ارزیابی فنی اعلام خواهد شد، اما برای ترمیم‌های فوری و ایمن‌سازی به منابع مالی قابل توجهی نیاز داریم. درخواست‌ها به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ارسال شده و قرار است وزارت و دیگر نهادها در تأمین منابع فنی و مالی همکاری کنند. همچنین برنامه‌ریزی برای راه‌اندازی صندوق بازسازی و جذب کمک‌های مردمی در دستور کار است.

درباره نقش نهادهای بین‌المللی چه انتظاری دارید؟ واکنش یونسکو و یونیسف را چگونه می‌بینید؟

وقتی اماکن فرهنگی یا نهادهای مرتبط با کودکان آسیب می‌بینند، انتظار داریم نهادهای بین‌المللی واکنش سریع‌تر و اقدامات عملی‌تری نشان دهند؛ نه فقط بیانیه بلکه حمایت میدانی و حفاظتی. در موارد گذشته مانند حادثه مدرسه میناب، آسیب به اماکن تاریخی، منتظر اقدام مؤثرتر این نهادها بودیم. قوانین بین‌المللی وقتی نامگذاری می‌شوند نیازمند ضمانت اجرایی‌اند و در عمل باید اراده‌ای جدی برای حفاظت وجود داشته باشد.

پیام شما به مسئولان، هنرمندان و خانواده‌ها چیست؟

به مسئولان می‌گویم حمایت از فضاهای فرهنگی کودک یک ضرورت است؛ سرمایه‌گذاری در این حوزه سرمایه‌گذاری در آینده کشور است. به هنرمندان می‌گویم از همراهی و تلاش‌تان سپاسگزاریم؛ لطفاً آثار و توان‌تان را در اختیار تالار بگذارید تا در فضای مجازی و برنامه‌ها به کار گرفته شود. به خانواده‌ها می‌گویم قصه‌گویی و همراهی عاطفی را دست‌کم نگیرید؛ تئاتر و هنر می‌تواند مرهم کودکان در این روزها باشد. در نهایت امیدوارم هرچه زودتر آرامش برقرار شود و کودکان در محیطی امن و خلاق رشد کنند.

صحبت پایانی

به‌عنوان یک فعال فرهنگی، هرگونه حمله‌ای که به جان مردم، کودکان و فضاهای فرهنگی آسیب بزند را محکوم می‌کنم. این اعمال به ستون‌های تربیتی و فرهنگی جامعه لطمه می‌زند. ما با هنر و همبستگی پاسخ می‌دهیم و امیدواریم عدالت و صلح هرچه زودتر برقرار شود تا نسل‌های آینده فرصت رشد و پیشرفت داشته باشند.