ناصر ارباب/صبا،نمایش «زندانی خیابان دوم» به کارگردانی سیدجواد روشن این روزها در سالن قشقایی مجموعه تئاتر شهر روی صحنه است؛ اجرایی که در میانه‌ روزگار پرتنش اجتماعی و اقتصادی، با زبانی طنزآلود به سراغ بحران‌های معیشتی و فروپاشی روانی یک خانواده شهری رفته است. سیدجواد روشن کارگردان این نمایش که در سال‌های اخیر گرایش پررنگی به کمدی اجتماعی داشته، معتقد است تئاتر در چنین شرایطی نه‌تنها نباید تعطیل شود، بلکه باید «چراغ گفت‌وگو» را روشن نگه دارد.
نمایشنامه «زندانی خیابان دوم» نوشته نیل سایمون است؛ اثری محصول دهه ۱۹۷۰ میلادی که در بستر شهر نیویورک، بحران بیکاری، فشار اقتصادی، آلودگی و فرسایش روابط خانوادگی را روایت می‌کند. متنی که اگرچه به جامعه آمریکا ارجاع دارد، اما به گفته کارگردان، «با امروز ما بیگانه نیست».

انتخابی میان محتوا و امکان تولید
روشن درباره چرایی انتخاب این متن توضیح داد که برای هر تولید، دو معیار اصلی را همزمان در نظر می‌گیرد؛ نخست، ارزش‌های فنی و محتوایی نمایشنامه و دوم، شرایط اجرایی و تولیدی. او گفت هنگام انتخاب متن، باید از خود پرسید که آیا اثر از نظر تکنیکی استوار است؟ آیا با دغدغه‌های امروز نسبت دارد؟ و در عین حال، آیا با امکانات واقعی تولید هم‌خوانی دارد؟ از نگاه او، تعداد پرسوناژها، جنس دکور، هزینه‌های اجرا و تناسب اثر با سالنی که در اختیار گروه است، همگی در این انتخاب دخیل‌اند.
به گفته روشن، «زندانی خیابان دوم» از میان چندین گزینه بررسی‌شده، به دلیل همین توازن میان کیفیت ادبی و امکان اجرایی انتخاب شده است؛ متنی که هم قصه‌ای منسجم روایت می‌کند و هم در شرایط فعلی قابلیت تولید دارد.

کمدی سیاه در روزگار تلخ
کارگردان نمایش با اشاره به فضای اجتماعی این روزها، معتقد است استفاده از زبان طنز می‌تواند امکان ارتباط مؤثرتر با مخاطب را فراهم کند. او یادآور می‌شود که این اثر اگرچه کمدی است، اما کمدیِ صرفاً سرگرم‌کننده نیست؛ بلکه طنزی تلخ و سیاه دارد که بحران‌های اقتصادی، بیکاری، قطعی خدمات شهری و فشارهای روانی را به تصویر می‌کشد.
روشن تأکید کرد بسیاری از مسائلی که سایمون در دهه ۷۰ میلادی درباره جامعه آمریکا مطرح کرده، امروز برای مخاطب ایرانی نیز قابل لمس است؛ از فشار تورم و ناامنی شغلی گرفته تا فرسودگی روانی ناشی از زندگی در کلان‌شهر.
به گفته او، اغراق یکی از ویژگی‌های کمدی است، اما همین اغراق گاه به ابزاری برای بیان واقعیتی تلخ تبدیل می‌شود؛ واقعیتی که تماشاگر به‌راحتی با آن همذات‌پنداری می‌کند.

استمرار یک مسیر کمدی اجتماعی
روشن پیش از این نیز تجربه‌هایی در فضای کمدی اجتماعی داشته است. او یادآور می‌شود نمایش «کوپن» در سال ۱۳۹۴ با نگاهی فانتزی به مسئله کوپنی شدن زندگی پرداخت و پس از آن نیز در آثاری دیگر، از بستر کمدی برای بیان نقد اجتماعی استفاده کرده است.
به باور او، کمدی ظرفیت آن را دارد که هم مخاطب را جذب کند و هم اندیشه‌ای را منتقل سازد؛ رویکردی که در «زندانی خیابان دوم» نیز دنبال شده است.

تئاتر؛ سرگرمی یا اندیشه؟ /نسخه‌پیچی جمعی برای تعطیلی هنر  قابل درک نیست
در بخش دیگری از این گفت‌وگو، بحث به موضوع تحریم یا تعطیلی تئاتر در شرایط بحرانی رسید؛ موضوعی که طی ماه‌های اخیر محل بحث برخی مخاطبان و هنرمندان بوده است. روشن با درک تلخی‌های اجتماعی، معتقد است تعطیلی تئاتر لزوماً کنشی مؤثر محسوب نمی‌شود. او می‌گوید اگر تئاتر را صرفاً سرگرمی بدانیم، می‌توان از آن فاصله گرفت؛ اما سال‌هاست که هنرمندان تأکید می‌کنند تئاتر صرفاً تفنن نیست، بلکه عرصه اندیشه و گفت‌وگوست. از نگاه او، قهر با تئاتر و تحمیل این نگاه به دیگران، با ذات این هنر که مبتنی بر گفت‌وگو و تبادل اندیشه است، در تناقض قرار دارد. او تأکید می‌کند تصمیم شخصی برای تماشا نکردن یک اثر محترم است، اما نسخه‌پیچی جمعی برای تعطیلی هنر را قابل درک نمی‌داند.

چراغی که هزینه‌اش را گروه‌ها می‌دهند
کارگردان «زندانی خیابان دوم» در ادامه به مشکلات ساختاری تولید تئاتر اشاره کرد؛ از به‌هم‌خوردن موازنه هزینه و درآمد گرفته تا ظرفیت پایین سالن‌ها و افزایش چشمگیر مخارج تولید.
به گفته او، سال‌هاست بسیاری از گروه‌ها عملاً از جیب خود به تولید یارانه می‌دهند؛ یا دستمزد نمی‌گیرند یا با حداقل‌ها کار می‌کنند. در عین حال، با جهش تورمی اخیر و کاهش اطلاع‌رسانی در فضای مجازی، شرایط دشوارتر شده است.
روشن می‌گوید در حالی که برخی سالن‌های دولتی بر روشن ماندن چراغ اجرا تأکید دارند، حمایت مالی و رسانه‌ای متناسبی صورت نمی‌گیرد و بار اصلی بر دوش گروه‌هاست. او معتقد است اگر قرار است اجراها ادامه یابد، باید حمایت‌های عملی و ریالی نیز در کار باشد، نه صرفاً تأکید بر استمرار اجرا.

گفت‌وگو را قطع نکنیم
روشن در پایان با اشاره به فراز و فرودهای تاریخی تئاتر، از جنگ گرفته تا دوران کرونا، تأکید می‌کند این هنر همواره راهی برای بقا یافته است. او معتقد است حتی در سخت‌ترین شرایط نیز باید امکان گفت‌وگو را حفظ کرد.
به گفته او، می‌توان همدردی و همراهی اجتماعی را در کنار اجرای نمایش داشت و این دو را در تقابل با یکدیگر ندید. از نگاه کارگردان «زندانی خیابان دوم»، تئاتر بستری برای اندیشیدن است و قطع این بستر، به معنای خاموش کردن یکی از معدود فضاهای گفت‌وگو در جامعه خواهد بود.
نمایش «زندانی خیابان دوم» این روزها در سالن قشقایی مجموعه تئاتر شهر میزبان مخاطبان است؛ اجرایی که می‌کوشد در دل طنزی تلخ، تصویری آشنا از زندگی شهری امروز ارائه دهد و همزمان از ضرورت زنده نگه داشتن صحنه سخن بگوید.