حمید شهرام/صبا؛ کتاب «خشم قلمبه» اثری از میری دالَنسه و با ترجمه‌ سیدمهدی شجاعی است که از سوی انتشارات کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان منتشر شده است؛ اثری کودکانه که با زبانی ساده و تصویرگری‌هایی گویا، به یکی از پیچیده‌ترین احساسات انسانی، یعنی خشم، می‌پردازد. این کتاب داستان پسربچه‌ای است که برای نخستین‌بار با خشم خود روبه‌رو می‌شود، از دیدن آن شگفت‌زده می‌گردد و می‌کوشد آن را بشناسد و بفهمد این احساس از کجا آمده است. روایت کتاب به‌گونه‌ای است که کودک را به تأمل درباره احساساتش دعوت می‌کند و راه گفت‌وگو با خشم را به او می‌آموزد. همین ظرفیت تربیتی و نمایشی، توجه وحید نفر، کارگردان تئاتر کودک و نوجوان، را جلب کرده و به شکل‌گیری نمایش «خشم قلمبه» انجامیده است؛ نمایشی که  مفهومی انتزاعی چون خشم را در بستری خانوادگی، تربیتی و قابل‌درک برای کودکان و بزرگسالان بازنمایی می‌کند.

وحید نفر در گفت‌وگو با صبا، درباره روند شکل‌گیری این اثر گفت: پس از اجرای نمایش «آرزوهای موش‌کور» در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، به‌دنبال متنی بودم که امکان تجربه فضایی تازه در حوزه تربیتی را فراهم کند. این جست‌وجو حدود شش سال به طول انجامید تا سرانجام با داستان کوتاه «خشم قلمبه» روبه‌رو شدم، متنی که ظرفیت بالایی برای اقتباس نمایشی داشت.

او ادامه داد که در گام نخست، یک سیناپس هشت‌صحنه‌ای بر اساس داستان نوشته و سپس متن را در اختیار سعید ابک قرار داده است. نتیجه این همکاری طی یک فرآیند کارگاهی، به نگارش نمایشنامه نهایی ختم شد متنی که هم به جهان کودک وفادار ماند و هم برای مخاطب بزرگسال معنا و کارکرد دارد.

خشم احساسی مختص کودکان نیست

این کارگردان، انتخاب آگاهانه مضمون خشم را یکی از مهم‌ترین هدف‌های این نمایشنامه دانست و گفت: خشم احساسی مختص کودکان نیست، بلکه همه انسان‌ها در دوره‌های مختلف زندگی با آن مواجه می‌شوند. به باور کارگردان «خشم قلمبه» کودکان برای مواجهه درست با خشم، بیش از هر چیز به یادگیری تعامل و گفت‌وگو نیاز دارند و این گفت‌وگو از بستر خانواده آغاز می‌شود. به همین دلیل، گروه اجرایی تلاش کرده فضایی تربیتی و خانوادگی خلق کند که والدین نیز در کنار کودکان، مخاطب نمایش باشند و از آن بهره ببرند.

وحید نفر، یکی از نقاط قوت نمایش «خشم قلمبه» را ارتباط زنده و مستقیم میان بازیگران و تماشاگران می‌داند. او می‌گوید انرژی، خلاقیت و حضور واقعی بازیگران روی صحنه، باعث شکل‌گیری این ارتباط پویا می‌شود. همچنین طراحی سیال صحنه و ورود و خروج بازیگران از میان تماشاگران، زمینه مشارکت فعال مخاطب را فراهم کرده و تجربه‌ای متفاوت از تئاتر کودک رقم زده است.

زیبایی، پس از خشم شکل می‌گیرد

او در توضیح پیام هنری نمایش افزود: باور من این است که زیبایی، پس از خشم شکل می‌گیرد. همان‌طور که در یکی از دیالوگ‌های نمایش گفته می‌شود، با لبخند هم کودک زیباتر می‌شود و هم گل و گیاه رشد بهتری پیدا می‌کند. این جمله به‌نوعی خلاصه نگاه ما به خشم است؛ احساسی که اگر شناخته و مدیریت شود، می‌تواند به آرامش و زیبایی منتهی شود.

به گفته این کارگردان، فرآیند آماده‌سازی نمایش «خشم قلمبه» از آغاز کار روی متن تا رسیدن به نخستین اجرا، حدود ۹۰ روز زمان برده است؛ مسیری فشرده اما هدفمند که نتیجه آن، نمایشی تربیتی و تأثیرگذار برای مخاطبان کودک و خانواده‌هاست.