ناصرارباب/صبا: این نشست و بازدید با هدف شفاف‌سازی فرآیند نظرسنجی‌ها و آشنایی خبرنگاران با شیوه‌های علمی و اجرایی سنجش مخاطبان رسانه ملی تدارک دیده شده بود. در ابتدای برنامه، خبرنگاران و عکاسان از سامانه تلفنی مرکز تحقیقات رسانه ملی بازدید کردند. در ادامه، آقای امیر احمدی مدیرکل پشتیبانی و هماهنگی پژوهش مرکز تحقیقات صداوسیما، توضیحاتی درباره نحوه عملکرد سامانه تلفنی، طراحی پرسشنامه‌ها و اجرای نظرسنجی‌های سازمان صداوسیما در سطح استان‌ها ارائه داد.

وی با اشاره به بانک اطلاعاتی این مرکز گفت: در پنل نظرسنجی مرکز تحقیقات، بیش از ۱۰۰ هزار شماره تلفن همراه و ۲۳ میلیون شماره تلفن ثابت با صداوسیما همکاری دارند و متناسب با جمعیت هر استان،  در فرآیند نظرسنجی مورد پرسش قرار می‌گیرند.

در ادامه این نشست، آقای شاکری‌نژاد رئیس مرکز تحقیقات رسانه ملی، به تشریح تفاوت شیوه‌های نظرسنجی در ایران و جهان پرداخت و با استناد به آمارهای بین‌المللی، از جمله داده‌های سایت نیلسن و مؤسسه BARB در انگلستان، به کاهش میزان مخاطبان تلویزیون در سطح جهانی اشاره کرد.

وی افزود: بر اساس تعریف استاندارد جهانی آفکام، هر فردی که حداقل ۱۵ دقیقه در هفته از تلویزیون استفاده کند، مخاطب محسوب می‌شود؛ اما در ایران معیار سخت‌گیرانه‌تری اعمال شده و مخاطب کسی است که حداقل ۱۵ دقیقه در روز بیننده باشد.

رئیس مرکز تحقیقات رسانه ملی همچنین با اشاره به بودجه سازمان صداوسیما گفت: این سازمان با حدود ۱۰۵ شبکه، سالانه نزدیک به ۳۵ همت هزینه دارد که حدود ۹۰ درصد آن صرف حقوق کارکنان و پرسنل می‌شود.

وی ادامه داد: نظرسنجی‌ها به صورت فصلی انجام می‌شود و در پایان سال، با محاسبه میانگین، میزان مخاطب سالانه استخراج می‌گردد. به گفته او، از سال ۱۳۹۴ میزان مخاطبان بالای ۱۵ سال در مراکز استان‌ها روند کاهشی داشته که این موضوع همسو با روندهای جهانی و گسترش فضای مجازی به جای تلویزیون‌های خطی است.

با این حال، شاکری‌نژاد تأکید کرد: در سال ۱۴۰۳ این روند کاهشی متوقف شده و نشانه‌هایی از تثبیت میزان مخاطب مشاهده می‌شود.

در ادامه نشست،وی با اشاره به روند نظارت بر نظرسنجی‌ها گفت: واحد کنترلگری به‌صورت مستمر مکالمات میان پرسشگران و مخاطبان را رصد و بر صحت اجرای نظرسنجی‌ها نظارت می‌کند. وی افزود: نتایج آماری مراکزی مانند ایسپا و آرا نیز میزان مخاطبان تلویزیون را تأیید کرده‌اند.

سپس آقای موحد با بیان توضیحاتی درباره نحوه اجرای نظرسنجی‌ها در مراکز استان‌ها اظهار کرد: میزان نمونه‌گیری و درصدها متناسب با جمعیت هر استان تعیین می‌شود و گفت‌وگو با مردم بر همین اساس انجام می‌گیرد. وی تأکید کرد: علاوه بر کنترلگری در مراکز استان‌ها، فرآیند نظارت از طریق جی‌پی‌اس به مرکز کنترلگری تهران نیز متصل است.

در ادامه، شاکری‌نژاد با اشاره به سابقه بیش از ۶۰ ساله مرکز پژوهش صداوسیما گفت: در نظرسنجی‌های تلفنی به دلیل محدودیت‌ها، خودسانسوری مخاطبان بیشتر است، اما در نظرسنجی‌های میدانی این موضوع کمتر مشاهده می‌شود. به گفته وی، موضوعاتی که حساسیت‌برانگیز نیستند، مانند تماشای سریال‌ها، عمدتاً به صورت تلفنی بررسی می‌شوند، اما سنجش مخاطب به‌طور کلی باید به شکل میدانی انجام شود.

وی افزود: در طول سال، حدود ۵۰ بار میزان مخاطب سریال‌ها سنجیده می‌شود و نتایج نظرسنجی میدانی معمولاً حدود ۱۰ درصد اختلاف با نظرسنجی تلفنی دارد که نشان‌دهنده دقت بالاتر روش میدانی است.

شاکری‌نژاد همچنین با اشاره به الگوی مصرف رسانه‌ای گفت: میزان مخاطب تلویزیون در روستاها بیشتر از شهرستان‌ها و در شهرستان‌ها نیز بیشتر از تهران است. برای سنجش میزان تماشای تلویزیون، از مخاطبان پرسیده می‌شود چند دقیقه در روز تلویزیون می‌بینند که بیش از ۹۵ درصد پاسخ‌دهندگان اعلام کرده‌اند روزانه بیش از نیم ساعت تلویزیون تماشا می‌کنند.

وی ادامه داد: صداوسیما حدود ۶۰ میلیون مخاطب بالای ۱۵ سال دارد و موظف است همه سلایق را پوشش دهد. در عین حال، چارچوب‌ها و خط قرمزهایی در سازمان وجود دارد، اما تمامی مجریان و برنامه‌سازان برتر تا سال ۱۴۰۱ در تلویزیون فعالیت داشته‌اند. شاکری‌نژاد با اشاره به آغاز مدیریت آقای جبلی از سال ۱۴۰۰ گفت: اگر مشکلی اساسی وجود داشت، این حضور ادامه پیدا نمی‌کرد.

رئیس مرکز تحقیقات رسانه ملی با تأکید بر رویکرد جدید سازمان افزود: در دوره جدید تلاش می‌شود بر برنامه‌هایی تمرکز شود که اثرگذاری واقعی بر مخاطب دارند و فرآیند اثرسنجی به‌صورت جدی دنبال می‌شود.

وی در پاسخ به پرسش یکی از خبرنگاران درباره برنامه «پاورقی» و ادعای کاهش مخاطب صداوسیما گفت: این برنامه حدود ۲۰ درصد مخاطب دارد و نمی‌توان آن را نادیده گرفت. سلیقه شخصی معیار قضاوت نیست؛ ما رسانه ملی و رسانه مردم ایران هستیم و تعریف مخاطب ملی بر اساس منافع و هویت ملی صورت می‌گیرد.

در پایان این نشست، شاکری‌نژاد با اشاره به آینده پژوهش‌های رسانه‌ای تأکید کرد: رسانه ملی در سال‌های آینده ناگزیر به حرکت به سمت هوش مصنوعی است، چرا که هوش مصنوعی مبتنی بر دیتاسنتر و داده‌های گسترده عمل می‌کند. وی افزود: در حال حاضر یکی از چالش‌های اصلی در این مسیر، کمبود داده‌های کافی است و توسعه زیرساخت‌های داده‌ای، پیش‌نیاز ورود مؤثر به حوزه هوش مصنوعی در ایران خواهد بود.