معصومه دهقان/صبا: انیمیشن ایران طی سال‌های اخیر بیش از هر زمان دیگری مورد توجه مخاطبان قرار گرفته و تلاش‌های هنرمندان این حوزه، جایگاه آن را در سینمای کشور ارتقا داده است. در این میان، انیمیشن «یوز» نه‌تنها در گیشه موفق ظاهر شد، بلکه به‌عنوان اثری مبتنی بر هویت ایرانی توانست نگاه تازه‌ای به تولیدات سینمایی کودک و نوجوان ارائه دهد.
 صبا در گفت‌وگو با سه چهره اصلی پشت این پروژه—رضا ارژنگی (کارگردان)، احسان کاوه (تهیه‌کننده) و سیدامین جعفری (سوپروایزر و انیماتور)—به پشت‌صحنه شکل‌گیری این اثر، چالش‌ها، رویکردهای هنری و وضعیت صنعت انیمیشن ایران پرداخته است.

رضا ارژنگی: از کویر شهداد کرمان گرفته تا آبشار کشیت

رضا ارژنگی، نویسنده و کارگردان «یوز»، در توضیح چرایی انتخاب یوزپلنگ ایرانی به‌عنوان کاراکتر اصلی فیلم می‌گوید این حیوان کمیاب، دوست‌داشتنی و در خطر انقراض، نمادی از جامعه ایران است؛ جامعه‌ای بااستعداد، صمیمی و بی‌نظیر اما گاه دورافتاده از جایگاهی که شایسته آن است. او می‌گوید: «یوز برای من استعاره‌ای از مردم ایران است؛ مردمی گرم، عاطفی و نادر که گاهی قابلیت‌هایشان کمتر دیده می‌شود.»

ارژنگی توضیح می‌دهد که طراحی محیط فیلم از طبیعت واقعی محل زیست یوز ایرانی الهام گرفته؛ از کویر شهداد کرمان گرفته تا آبشار کشیت. او تأکید می‌کند که در طراحی شخصیت‌ها تلاش شده هویت ایرانی در رنگ پوست، ویژگی‌های چهره و جزئیات بصری حفظ شود، اما در عین حال زبان طراحی، «یونیورسال» و نزدیک به استانداردهای پیکسار و دیزنی باشد تا مخاطب جهانی نیز بتواند با آن ارتباط برقرار کند.

به‌گفته کارگردان، هرچند انیمیشن دو بعدی هنوز در جشنواره‌ها جذابیت دارد، اما برای بازار سینما، نیاز به تکنیک سه‌بعدی حرفه‌ای است. او این تکنیک را لازمه رسیدن به کیفیت قابل رقابت در اکران سینمایی می‌داند.

چالش مخاطب کودک و کمبود سرمایه

برای ارژنگی، بزرگ‌ترین چالش پروژه، تعیین مخاطب اصلی بود: «وقتی مخاطب کودک است، خط قرمزها بیشتر و دایره لغات محدودتر می‌شود. در عین حال باید اثری ساخت که سرگرم‌کننده و طنز باشد.»
او با اشاره به بازخوردهای مخاطبان می‌گوید ۹۰ درصد مخاطبان این فیلم کودکان و خانواده‌ها بودند و ۹۹ درصد نظرسنجی‌ها، واکنش مثبت نشان می‌داد. ارژنگی تأکید می‌کند که در ایران استعدادهای بزرگی در حوزه انیمیشن وجود دارد، اما نبود سرمایه‌گذاری خصوصی و مشکلات ناشی از تحریم‌ها، فاصله کیفیت تولیدات ایرانی با استانداردهای جهانی را افزایش می‌دهد. با این حال، او «یوز» را نتیجه اراده جمعی و باور به توان هنرمندان ایرانی می‌داند.

احسان کاوه، تهیه‌کننده: بزرگ‌ترین تهدید انیمیشن ایران، پخش بدون حق‌رایت است

احسان کاوه که تجربه تولید در حوزه مستند و انیمیشن دارد، در این گفت‌وگو از شکل‌گیری ایده «یوز» و دغدغه‌های پشت آن سخن می‌گوید. او معتقد است ریشه اصلی پروژه، «هویت» و «بازگشت به اصالت» بوده و شخصیت یوز نماد موجودی است که در جست‌وجوی هویت خویش است؛ مفهومی که برای خانواده ایرانی نیز قابل فهم و ارتباط است.

کاوه با اشاره به دشواری‌های روایت در سینمای انیمیشن می‌گوید: « انیمیشن باید هم برای کودک قابل‌فهم باشد و هم برای بزرگسال جذابیت داشته باشد. این تعادل بسیار دشوار است.»
او به قدمت ۱۰۰ ساله انیمیشن در جهان و عمر کمتر از ۱۰ تا ۲۰ ساله سینمای اقتصادی انیمیشن در ایران اشاره می‌کند و می‌گوید طبیعی است که روایت‌ها در ایران هنوز در مسیر آزمون‌وخطا باشند.

تکنیک سه‌بعدی و مشکلات زیرساختی

به گفته کاوه، بزرگ‌ترین مانع تولید در ایران نه نرم‌افزار و سخت‌افزار، بلکه کمبود فیلمنامه‌های حرفه‌ای و محدود بودن عوامل تخصصی است. او می‌گوید در دنیا کمتر از ۱۰ کشور قادر به تولید مستقل انیمیشن سینمایی هستند، و این‌که در ایران چنین تلاشی انجام می‌شود، ارزشمند است.

پاسخ به شباهت‌های ظاهری با آثار خارجی

وی در واکنش به پرسش درباره شباهت صدای کاراکتر یوز چاق با «پاندای کونگ‌فوکار»، کاوه تأکید می‌کند که شخصیت اصلی هیچ شباهت طراحی‌شده‌ای به نمونه‌های خارجی ندارد و تنها صدای انتخاب‌شده، به‌دلیل محدودیت صداپیشگی در ایران، در ذهن مخاطب یادآور آن شخصیت بوده است. او همچنین موسیقی فیلم را «فاخر» توصیف می‌کند که با آهنگسازی افشین عزیزی و اجرای ارکستر فیلارمونیک پراگ، ترکیبی از عناصر بومی و جهانی را ارائه داده است.

کاوه معتقد است انیمیشن در ایران می‌تواند سودده باشد، اما مدل اقتصادی آن تنها به فروش گیشه محدود نیست و ارزش اصلی در خلق «IP» و محصولات جانبی است؛ چیزی که در سینمای جهان معمول است.

تهدید جدی: پخش بدون حق‌رایت

تهیه‌کننده «یوز» با هشدار نسبت به بحران پخش رایگان انیمیشن‌های چند میلیون دلاری خارجی در پلتفرم‌های ایرانی، این روند را «قاتل صنعت انیمیشن کشور» دانست و گفت: «ما نمی‌توانیم با مجانی رقابت کنیم. اگر این وضعیت ادامه پیدا کند، صنعت انیمیشن ایران نابود می‌شود.» او پیشنهاد تأسیس صندوق حمایتی از محل درآمدهای VODها را به مسئولان داد تا هزینه آثار خارجی، صرف تولیدات بومی شود.

سیدامین جعفری، سوپروایزر و انیماتور: «یوز» را با یک‌هزارم بودجه جهانی ساختیم

سیدامین جعفری، انیماتور و سوپروایزر پروژه، مسیر ورود خود به انیمیشن را از دوران نوجوانی تا فعالیت حرفه‌ای در کرمان شرح می‌دهد. او می‌گوید کرمان سابقه‌ای طولانی در انیمیشن دارد و بسیاری از اعضای تیم «یوز» نیز از همان شهر بوده‌اند.

جعفری توضیح می‌دهد که ایده اولیه در سال ۱۳۹۶ شکل گرفت و پس از ساخت تیزر برای جذب سرمایه، سال ۱۳۹۹ وارد تولید رسمی شد. انیمیت از سال ۱۴۰۲ آغاز شد و به‌دلیل تورم، پروژه با توقف‌های متعددی مواجه شد، اما نهایتاً ۲۸ تا ۳۰ نفر طی ۱۸ ماه بخش‌های سه‌بعدی را اجرا کردند.

بودجه ناچیز و سختی‌های فنی

جعفری می‌گوید: «اگر بودجه‌های خارجی را مقایسه کنیم، ما «یوز» را با یک‌هزارم آن بودجه‌ها ساختیم.» او چالش طراحی نرم‌ و باورپذیر کاراکتری مانند «یوز چاق» را که باید روی دو پا راه برود و در عین حال به آناتومی حیوان نزدیک باشد، بسیار دشوار توصیف می‌کند.
استفاده از نرم‌افزار مایا و پلاگین‌های تخصصی و بررسی رفرنس‌های انسانی و حیوانی از جمله مراحل مهم تولید بوده است.

جعفری گفت:تعامل میان بخش‌ها نسبتاً موفق بوده، اما زیرساخت‌های حرفه‌ای هنوز باید تقویت شود. او نبود بازیگر برای ثبت رفرنس‌های حرکتی را یکی از ضعف‌های رایج در تولیدات ایرانی می‌داند.

تأثیر «یوز» بر صنعت انیمیشن

به باور او، رقابت میان استودیوهای داخلی بی‌معناست؛ رقابت اصلی باید با استانداردهای جهانی باشد. جعفری نقاط قوت «یوز» را در یکدستی بصری، نورپردازی و رنگ‌بندی می‌داند و امیدوار است تولیدات ایرانی به‌طور مداوم بیشتر و حرفه‌ای‌تر شوند.

منبع: روزنامه صبا