مهدیه مالکی/صبا: فیلم سینمایی آقای زالو با نگاهی کمدی مسائل چهاردهه ایران را به چالش می کشد و تلنگری است برای افرادی که بر صندلی مدیریت تکیه زده اند، اکران این فیلم بهانه ای شد تا با حمید اکبری خامنه نویسنده فیلم سینمایی آقای زالو دراین باره گفت و گو کنیم.
معمولاً از فیلمنامه‌نویسان می‌پرسند ایده‌ی اصلی از کجا آمده، اما می‌خواهم درباره‌ی پایان داستان بدانم. آیا پایان فیلم از ابتدا همین بود یا در مسیر تولید تغییر کرد؟
اولین نسخه ی فیلمنامه‌ی «آقای زالو» دو سال و نیم پیش نوشته شد و پایانش متفاوت بود. پس از تصمیم برای همکاری با آقای احمدی، به این نتیجه رسیدیم روایت را بر پایه‌ی کمدی تراژدی، بازتعریف کنیم. در نسخه‌ی اولیه پایان کاملاً کمدی بود، اما آقای احمدی با توجه به ظرفیت ایده و قصه، پیشنهاد داد روایت به سمت دیگری برود. فیلمنامه سه بار بازنویسی شد و با پیشنهادهای ایشان و آقای فرقانی ( مدیر پژوهش)، تمام سکانس‌ها و گفت‌وگوها تغییر کرد تا به پایان فعلی رسیدیم.

کدام پایان برای شما جذاب‌تر بوده؟
با توجه به ترکیب کمدی و تراژدی در فیلم من پایان فعلی را بیشتر می‌پسندم و به نظرم شوک پایانی مخاطب را بیشتر تحت تاثیر قرار میدهد تا تحولات آنی و دگرگونی لحظه ای و شخصیتی،در زندگی واقعی به ندرت دیده ام کسی ناگهان متحول شود. به همین خاطر، عموما از تحول ناگهانی شخصیت‌ها در فیلمنامه هایم پرهیز می کنم؛ در «آقای زالو» هم شخصیت منوچهر تا پایان تغییر بنیادی نمی‌کند، فقط نقاب عوض کرده و وارد مسیر تازه‌ای می‌شود.

آیا زندان رفتن شخصیت با شناسنامه‌ی برادر کوچکترش غیرواقعی نیست؟
در یکی از سکانس‌ها برادر کوچک‌تر برای رفتن به جبهه شناسنامه‌اش را دست‌کاری می‌کند تا سنش را چند سالی بزرگ‌تر نشان دهد. مسئول پایگاه اعزام متوجه می‌شود اما در ادامه، برادر بزرگتر با همین شناسنامه راهی زندان می شود و هیچ‌کس متوجه جعل تاریخ تولد در شناسنامه نمی‌شود.

درباره شخصیت منوچهر (امین حیایی) در فیلم به نظر می‌رسد در ابتدا او از روی عشق ازدواج می‌کند ولی در روند فیلم این عشق کم‌رنگ می‌شود و بیشتر ناشی از موقعیت خانوادگی است، آیا چنین رویکردی در فیلمنامه بوده است؟

شخصیت او بر اساس دیالوگ ابتدایی فیلم شکل گرفته: «شانس زاییده لیاقت است.» او همه‌چیز را نتیجه تلاش و شایستگی خود می‌داند و هیچ چیزی را مدیون دیگران نیست. علاقه‌اش به مائده ( مونا فرجاد) هم از جذابیت موقعیت اجتماعی و قدرت پدر او ناشی می‌شود. بنابراین این علاقه به مرور کم‌رنگ می‌شود و شخصیت با فراهم شدن بستر، خود واقعی اش را بروز می دهد.
فضای فیلم در نشان دادن دو قشر مذهبی و غیرمذهبی چقدر واقعی است، چون به نظر می‌رسد در مواردی اغراق شده است؟
تمام جزئیات فیلم بر اساس پژوهش‌های واقعی شکل گرفته و هیچ سکانسی نیست که معادل تاریخی آن در دهه ی شصت وجود نداشته باشد. گذر زمان و سرعت تغییر سبک زندگی ما ممکن است باور این همه تحول را نپذیرد اما ذره‌ای اغراق در این سکانس‌ها نیست و اصلا مساله ی مهران احمدی از ابتدا این بود که همه چیز واقعی و جدی برگزار شود تا جهان کمدی فیلم ساخته شود.

قصد شما از به تصویر کشیدن این واقعیت‌ها چه بود؟
هدف من از نگارش «آقای زالو» این بود که مسیر افراط به تفریط و تندروی به عقب‌روی اجتماعی می‌ رسد. نام فیلم هم از همین نگاه آمده است؛ زالو موجودی است که هم درمانگر است و هم خون‌می مکد، نمادی از افرادی است که در لباس ناجی از دارایی ما بهره‌برداری می‌کنند. اگر در بعضی صحنه‌ها حس فانتزی یا اغراق وجود دارد، کاملاً کنترل‌شده و در خدمت مضمون فیلم است.اگر هدف این فیلم صرفاً ساخت یک فیلم پرفروش بود، طنز و شوخی‌ها را به راحتی از آنچه که داریم هم پررنگ‌تر می‌کردم، اما هدف ساخت یک فیلم اجتماعی دغدغه‌مند در قالب کمدی بود.

به گفته خودتان «آقای زالو» در تلاش است تا از فرمول‌ مرسوم فیلم‌های کمدی فاصله بگیرد، درباره علت این دیدگاه صحبت کنید؟
تقریبا از اواسط دهه ی نود به واسطه ی به خطر افتادن اقتصاد سینما و بالا رفتن هزینه ی تولید و همچنین سوء مدیریت ها، جریانی در سینمای کمدی شکل گرفت که به واسطه آن با فرمول هایی ثابت و کم ریسک، فیلم های اصطلاحا بفروش ساخته می شد. با گذشت چند سال، طبق آمار مشخص است که مخاطب از این فیلم های فرمولی خسته شده و حتی این فیلم ها در گیشه هم به موفقیت سابق نمی رسند. به همین دلیل ما تلاش کردیم فیلمی دغدغه مند با زبان طنز بسازیم که هم سرگرم‌کننده باشد و هم نگاه انتقادی و تراژیک داشته باشد و از کمدی‌های مرسوم متفاوت باشد.

با توجه به اشارات فیلم آیا این اثر پیام خاصی برای مسئولین یا جریان خاصی دارد؟
«آقای زالو» مرور چهل و اندی سال خاطرات مردم ایران در قالب کمدی است. ما در ذهن خودمان یک شخصیت ساختیم و با او مثل یک شخصیت واقعی برخورد کردیم؛ او مسئولیت‌های مختلف را تجربه می‌کند و مسیرش پر از تناقض‌ها و پیچیدگی‌های واقعی است. این واقع‌گرایی ممکن است به مخاطب القا کند که فیلم پیام مستقیمی دارد، اما هدف اصلی روایت داستان و نشان دادن دغدغه‌های اجتماعی ما بوده است. اگر دغدغه ای درون من نهادینه باشد، طبیعتاً از آثارم بیرون می‌زند، اما هرگز فیلمنامه را صرفاً برای انتقال پیام نمی‌نویسم.

در فیلم شما بر خلاف فیلم‌های معمول، کاراکتر منفی به خواسته خود می‌رسد ولی پایان رضایت‌بخشی دارد، چطور داستان را بدین شکل به پایان رساندید؟
با محدودیت‌های مرسوم، رسیدن به پایان ایده آل و در عین حال باورپذیر آسان نبود. بعد از جلسات و گفتگوهای پیاپی با مهران احمدی و مهدی فرقانی توانستیم بالاخره به ایده ی پایانی برسیم .
ایده ای که در آن قدرت اخلاق بر پولی که زالو به آن رسیده برتری می یابد و پیروزی ظاهری زالو برای مخاطب رنگ می بازد و مفهومی عمیق تر برایش مهم می شود. نتیجه اش شد سکانس تقابل برادر و شوک پایانی فیلم. حتی دیالوگهای تقابل میان دو برادر را بارها و بارها تغییر دادم تا به این نسخه برسیم.

در فیلم، شخصیت اصلی شباهت‌هایی به برخی چهره‌های سیاسی یا اقتصادی دارد و گاهی جملاتی به زبان می‌آورد که تداعی‌کننده‌ی فضای سیاسی کشور است، این شباهت‌ها تعمدی است؟
ما به هیچ وجه قصد نداشتیم به شخص یا جریان خاصی اشاره مستقیم کنیم. دیالوگ‌ها برگرفته از زبان رایج و ادبیات عمومی فضای سیاسی در دهه‌های اخیر است و هدف، نمایشِ شخصیت خاصی نیست؛ بلکه بازتاب کلی رفتارها، لحن‌ها و تضادهایی است که در طول این سال‌ها در طبقه سیاسی و مدیریتی کشور دیده‌ایم. «آقای زالو» یک کمدی سیاسی است و برای اینکه مورد توجه مخاطب قرار بگیرد، باید تیز و برنده باشد، اما در بستری که امکان‌ روایت هم وجود داشته باشد. آغاز و پایان داستان هم نمایانگر اخلاق است و اشاره‌های سیاسی در فیلم، شخص یا جریان خاصی را هدف نمی‌گیرد اما از حافظه سیاسی مشترکمان برداشت شده.

در سکانس آخر منوچهر جنت مکان( امین حیایی) از اینکه «آقای زالو» نامیده می‌شود ناراحت نیست، علت چیست؟
در سکانس پایانی، این فرد به عنوان قهرمان معرفی می‌شود، درون‌مایه فیلم نیز حول جعل واقعیت و حقیقت است و این روند در طول فیلم بارها تکرار می‌شود. در نهایت، ضدقهرمان جای قهرمان را می‌گیرد و فیلم دقیقا جایی تمام می شود که برای آن ساخته شده است و این یعنی جعل واقعیت در لباس دیگری ادامه می یابد.

آیا در زمان نگارش شخصیت «آقای زالو» به امین حیایی فکر کرده بودید؟
بله، امین حیایی از معدود بازیگران ایران است که به واسطه توانایی و فیزیک منحصر به فردش هم می‌تواند جوان بیست و اندی ساله باشد و هم مرد شصت و چند ساله. بنابراین مخاطب مشکلی با دیدن او در دوره‌های مختلف سنی ندارد. این کاراکتر با گریم‌های مختلف در چهار دهه بازی می‌شود و بازی امین حیایی در اوج پختگی، با اجرایی درخشان نقش را به طور ویژه و کاملی روایت می‌کند.

درباره فرایند نام‌گذاری این فیلم و چگونگی رسیدن به نام «آقای زالو» بگویید؟
پس از نگارش فیلمنامه، شبی با ذوق، نام «زالو » را به مهران احمدی پیشنهاد دادم . او یک‌باره گفت: «آقای زالو». و به نظرم این نام وزین‌تر و مناسب‌تر بود و نهایتاً برای فیلم انتخاب شد.