درسا بخشندگی/ صبا؛ ۱۷ آبان (۸نوامبر) به‌عنوان روز جهانی «شهرسازی» فرصتی است برای بازنگری در عملکرد و مفهوم این رشته حیاتی. شهرسازی به‌عنوان یک دانش میان‌رشته‌ای، به طراحی و مدیریت توسعه شهرها می‌پردازد، اما در ایران، این حوزه با چالش‌های اساسی روبه‌روست که موجب انحرافات جدی در توسعه شهری شده است.

در حالی که پیشینه شهرسازی در ایران به بیش از یک قرن می‌رسد، این رشته به‌عنوان یک علم مستقل در دانشگاه‌ها کمتر از ۲۵ سال قدمت دارد. در بسیاری از موارد، مفهوم شهرسازی در کشور صرفاً به طراحی فضای میان ساختمان‌ها یا خیابان‌کشی تقلیل یافته است. این نگرش تک‌بعدی و کالبدی به شهرسازی، باعث شده که شهر تنها به‌عنوان یک الگو بصری در نظر گرفته شود، بدون توجه به ابعاد اقتصادی، اجتماعی، اکولوژیکی و حقوقی آن.

در سیستم دانشگاهی ایران، شهرسازی بیشتر در چارچوب معماری قرار گرفته است و این نگاه محدود، باعث غفلت از نیاز به تخصص‌های متعدد در حوزه‌های مختلف مانند اقتصاد شهری، جامعه‌شناسی شهری، برنامه‌ریزی شهری و حقوق شهری شده است. به همین دلیل، رشته شهرسازی در ایران هنوز با مشکلات آموزشی و تئوریک زیادی مواجه است که تأثیرات منفی خود را بر توسعه شهری می‌گذارد.

یکی از بزرگ‌ترین مشکلات در شهرسازی ایران، تداوم استفاده از طرح‌های جامع تفصیلی شهری است که سال‌هاست در کشورهای دیگر کنار گذاشته شده‌اند. ولی در حال حاضر همچنان مبنای برنامه‌ریزی شهری در ایران قرار دارند و منجر به مشکلاتی مانند تمرکز بیش از حد جمعیت، آلودگی و عدم توسعه پایدار شده‌اند. در کنار این مشکلات، عملکرد شهرداری‌ها در تأمین درآمد از طریق افزایش تراکم و تغییر کاربری‌ها نیز موجب تشدید بحران‌های شهری و تضییع حقوق عمومی گردیده است.

بنابراین، روز جهانی شهرسازی باید به فرصتی برای بازاندیشی در رویکردهای شهرسازی و تأکید بر نیاز به تخصص‌گرایی و نگاهی چندجانبه به توسعه شهری تبدیل شود تا بتوانیم به شهرهایی پایدار و منطبق با نیازهای همه‌جانبه شهروندان دست یابیم.