ایام برگزاری نمایشگاه مطبوعات و البته روز خبرنگار که می‌رسد،
مسائل مبتلابه صنف روزنامه‌نگار و رسانه‌ای‌جماعت در رسانه‌ها و فضای مجازی مطرح می‌شوند.
تو گویی که در همه طول سال مثل صدای دریا یا صدای یخچال که مدام وقتی می‌شنویمشان دیگر
از فرط شنیدن نمی‌شنویم، حتما باید گردهمایی و سروصدایی باشد تا به نفس مطبوعات و خبرنگاران
هم توجهی بشود. در همین بستر است که آسیب‌شناسی مطبوعات امروز معنا پیدا می‌کند و گعده‌های
بزرگی همچون نمایشگاه مطبوعات می‌توانند فرصتی باشند برای بررسی و آسیب‌شناسی وضعیت
مطبوعات و رسانه‌ها در جهان امروز. پرسش‌هایی که این روزها در این‌باره مطرح می‌شوند
شاید کلی باشند اما این کلی بودن، صادق بودنشان را نفی نمی‌کند که هیچ، بلکه اسباب
مداقه بیشتر را هم فراپیش می‌نهد. پرسش‌هایی از این قبیل که با فراگیر شدن شبکه‌های
اجتماعی آیا هنوز التزامی برای رسانه‌های مکتوب و حتی خبرگزاری‌ها وجود دارد یا نه؟
وقتی یک کانال تلگرام، توانسته است از پس چندین و چند خبرگزاری اسم‌و‌رسم‌دار بربیاید
و گوی سبقت در پوشش اخبار را از آنان برباید، دیگر چه مجالی می‌تواند برای رسانه‌های
مکتوب و روزنامه‌ها باقی بماند. اساسا نقش رسانه‌های امروز در گسترش هنر و به‌خصوص
شریف‌ترین آن‌ها یعنی تئاتر در میان آحاد مردم چیست و آیا رسانه‌های خبری و تحلیلی
هنوز توانسته‌اند نقش پررنگشان را در این زمینه پررنگ نگاه دارند. در ادامه این گزارش
در گفت‌و‌گو با اهالی تئاتر و پژوهش، قصد داریم تلاش کنیم تا به این پرسش‌ها پاسخ دهیم
و بهانه برگزاری نمایشگاه مطبوعات را مجالی کنیم برای آسیب‌شناسی سهم مطبوعات در رونق
هنر و به‌خصوص تئاتر در ایران.

شهرام کرمی؛ نویسنده و کارگردان تئاتر، درباره شرایط امروز
و سلطه فضای مجازی در جامعه گفت: در چند سال گذشته به‌شکلی سریع و شتاب‌زده فضاهای
مجازی و دنیای الکترونیک باعث شده است نوع شبکه‌های اطلاع‌رسانی با تغییر بسیار
زیادی مواجه شود. دیگر از شکل سنتی و قدیمی خبری نیست و هر روز باید منتظر یک
اتفاق جدیدی در دنیای ارتباطات باشیم. در برخی از فضاهای اطلاع‌رسانی همچنان بر
شیوه‌های سنتی اصرار وجود دارد و حفظ این شیوه‌های سنتی به‌نوعی حفظ اصالت‌ها است
اما نمی‌توانیم از محدودیت‌هایی که شیوه‌های سنتی ایجاد می‌کنند و یا ارتباط
نداشتن نسل جدید و مردم گذشت. نیاز است در حوزه اطلاع‌رسانی و خبر تمام سایت‌ها و
روزنامه‌ها به‌تناسب تکنولوژی و تغییراتی که ایجاد می‌شود، تغییری در شیوه کاری
خود ایجاد کنند. از این‌رو شاهدیم بسیاری از روزنامه‌ها به استفاده از کانال‌های
تلگرامی و دیگر امکانات فضای مجازی گرایش پیدا کرده‌اند. آن تعداد رسانه که این
تغییرات را اعمال کرده‌اند، توانسته‌اند موفق باشند. نشریات

وی در ادامه افزود: سلطه فضای مجازی سبب شده است که از
تاثیرگذاری نشریات مکتوب کاسته شود. تعداد اندکی از مخاطبان به‌سمت کاغذ و شیوه
سنتی نوشتار مکتوب می‌روند. متاسفانه شیوه‌های نشر کاغذی به‌مرور منسوخ می‌شود. در
این حوزه به‌شدت مشکل داریم و روزنامه کم خوانده می‌شود. این روزها اغلب نشریات
شرایطی را به‌وجود آورده‌اند که نسخه‌های الکترونیک آن‌ها همزمان با انتشار
روزنامه قابل دریافت است و درنتیجه اراده‌ای برای خریداری کردن نسخه‌های کاغذی از
دکه‌های روزنامه‌فروشی وجود ندارد. حتی در حوزه کتاب هم همین شرایط برقرار است. به‌راحتی
می‌توان در فضای مجازی هر اثری را به‌شکل پی‌دی‌اف دریافت کرد. ازآنجاکه ما در
کنوانسیون قانون کپی‌رایت حضور نداریم، ساده‌تر می‌توانیم این کتاب‌ها را دریافت
کنیم. خود من ۱۰سال است که تدریس می‌کنم؛ ۱۰سال پیش با مشکلی مواجه بودیم که
دانشجویان منابعی را در دست نداشتند اما این روزها به‌راحتی نمایشنامه‌ها و یا
کتاب‌های تئوریک را بدون هیچ هزینه‌ای در فضای مجازی پیدا و دانلود می‌کنند! فضای
مجازی معایب و مزایایی دارد اما باید تغییراتی در شیوه اطلاع‌رسانی لحاظ شود.

دبیر ششمین جشنواره تئاتر شهر درباره میزان حضور تئاتر در
رسانه‌ها، گفت: رونق تئاتر در بیست سال اخیر، مدیون رسانه‌هاست. رسانه‌ها پشتوانه
تئاتر هستند. البته منظور من از رسانه‌های حامی تئاتر، سایت‌ها، خبرگزاری‌ها و
روزنامه‌ها هستند. متاسفانه صداوسیما هیچ توجهی به حوزه تئاتر نمی‌کند. اگر ما
تئاتر را به‌عنوان یک کالای فرهنگی بشناسیم، از سوی صداوسیما که از بودجه عمومی
استفاده می‌کند، هیچ نوع حمایتی از تئاتر صورت نگرفته است. صداوسیما از فیلم بسیار
حمایت می‌کند و حتی در جشن‌هایی که از سوی صداوسیما برگزار می‌شوند، از چهره‌های
سینمایی و تلویزیونی دعوت می‌شود. حتی برنامه‌ای تخصصی درباره تئاتر که از شبکه
چهار سیما پخش می‌شد و به نقد تئاتر می‌پرداخت، تعطیل شد! اما سایر رسانه‌ها بسیار
از تئاتر حمایت می‌کنند و در زمینه معرفی گروه‌های نمایشی و آثار دخیل بوده‌اند.
البته این روزها متاسفانه در فضای تئاتر شرایطی به‌وجود آمده است که جنبه تجاری
این هنر بسیار گستریش یافته است و از همین رو رویکرد تبلیغاتی در گروه‌های تئاتر
به‌وجود آمده است و آن‌ها به‌سمت هیاهوهای تبلیغاتی که پیش‌ازاین در سینما و
تلویزیون دیده می‌شد رفته‌اند. این‌که مخاطبان بیشتری تئاتر شوند، اتفاق خوبی است
اما متاسفانه گروه‌ها به روش‌هایی روی آورده‌اند که بیشتر از این‌که به محتوا توجه
کنند، اسیر روش‌های تبلیغاتی و اطلاع‌رسانی کاذب می‌شوند.

این هنرمند عرصه تئاتر درباره میزان حضور نقد تئاتر در
رسانه‌‌ها، گفت: نقد حوزه‌ای تخصصی است. ما منتقدان بسیار خوبی داریم و حتی بسیاری
از روزنامه‌نگاران، فارغ‌التحصیل تئاتر هستند و منتقدانی بسیار خوب اما باید دید
مخاطب چه میزان از این نقدها بهره می‌برد. از دید من نتوانسته‌ایم نقد را با شیوه‌ای
علمی و به‌صورت مستمر در رسانه‌های خود داشته باشیم. به‌سختی می‌توان نقدهایی از
نمایش‌های روی صحنه پیدا کرد. سایت ایران‌تئاتر که بخشی را به نقد تئاتر اختصاص
داده است، نقدهایی سفارشی از نمایش‌هایی که به اداره‌کل هنرهای نمایشی اختصاص
دارند را منتشر می‌کند اما اغلب سایت‌ها بیشتر انعکاس‌دهنده خبرها هستند. رویکرد
باید تغییر کند و به نقد هم توجه شود.

سهند آدم‌عارف-مینا صفار