ناصر ارباب/صبا، مازیار مهرگان که این روزها با نمایش «کمدی بدنام» به کارگردانی علی اصغری روی صحنه است، معتقد است کمدی صرفاً به معنای خنداندن مخاطب نیست و یک بازیگر کمدی باید بیش از هر چیز جامعه خود را بشناسد و تلخی‌های زندگی را به زبان طنز روایت کند. او در این گفت‌وگو ضمن اشاره به تأثیر فضای مجازی بر معرفی بازیگران و ضرورت پرهیز از قضاوت‌های شتاب‌زده درباره هنرمندان، از تکرار کلیشه‌ها در سینما و تئاتر و نادیده‌ماندن ظرفیت بازیگران مستعد انتقاد کرد. مهرگان همچنین درباره بازپخش مجموعه «بهار شیراز»، اکران فیلم «آن‌سوی آوار» و تجربه حضورش در نمایش «کمدی بدنام» توضیح داد.

کمدی بدنام؛ خنده‌ای که با فکر همراه است
مازیار مهرگان درباره نمایش «کمدی بدنام» که به کارگردانی علی اصغری و تهیه‌کنندگی میلاد اسکندری و علی گیلوری ، با مجری طرحی آکادمی اکتور و مدیر برنامه ریزی مریم پیوند حیدری و طراح حرکت آذر امیر خوانساری، با بازی مازیار مهرگان، جواد خواجوی ، امیرحسین قلیج و ساناز امامیه روی صحنه رفته است، گفت: این نمایش سال گذشته در جشنواره شهر حضور داشت و خوشبختانه اتفاقات خوبی برای گروه رقم خورد. در بخش بازیگری از جواد خواجوی تحسین شد و از نمایش و علی اصغری به عنوان کارگردان و نویسنده تقدیر به عمل آمد، من هم توانستم دیپلم افتخار دریافت کنم. حالا هم این اثر فرصت پیدا کرده است تا در قالب اجرای عمومی با مخاطبان بیشتری ارتباط برقرار کند.
او با اشاره به شرایط فعلی تئاتر و توجه گسترده به برخی اجراها ادامه داد: ذات این اتفاق که توجه و امکانات بیشتری به تعدادی از آثار نمایشی اختصاص پیدا می‌کند، لزوماً بد نیست و حتی می‌تواند خوشحال‌کننده باشد؛ مسئله از جایی آغاز می‌شود که همه توجهات، تبلیغات و فرصت‌های جذب مخاطب به سمت تعداد محدودی از کارها می‌رود و اجراهای سالن‌های خصوصی و آثار مستقل در حاشیه قرار می‌گیرند. اگر قرار است این شیوه از تولید و اجرای تئاتر ادامه داشته باشد، باید برای سایر گروه‌ها نیز امکان دیده‌شدن فراهم شود؛ وگرنه استعدادهایی که می‌توانند آثار خوبی خلق کنند، به‌تدریج از چرخه رقابت کنار می‌روند.
مهرگان با بیان اینکه اجرای عمومی یک نمایش می‌تواند فرصتی برای ارتباط مستقیم با مخاطب باشد، درباره تجربه حضور در «کمدی بدنام» توضیح داد: علی اصغری از آن دسته هنرمندانی است که دغدغه مخاطب دارد. من حتی پیش از همکاری با او، درباره آثار قبلی‌اش از دیگران سؤال می‌کردم و می‌خواستم بدانم مخاطبان هنگام خروج از سالن چه احساسی داشته‌اند. بعضی آثارش مخاطب را با چشم‌های اشک‌آلود و ذهنی درگیر از سالن بیرون می‌فرستند و در آثار کمدی‌اش هم دیالوگ‌ها و موقعیت‌هایی وجود دارد که در ذهن تماشاگر باقی می‌ماند و به تکیه‌کلام تبدیل می‌شود.
او افزود: در همین دو شب نخست اجرا، از دوستان و کسانی که ارتباط نزدیکی با ما ندارند، بازخوردهای خوبی دریافت کردیم. مخاطبان می‌گفتند هم خندیده‌اند، هم گریه کرده‌اند و هم به فکر فرو رفته‌اند. همین برای من ارزشمند است؛ چون وقتی روی صحنه هستیم، انرژی تماشاگر را از نزدیک دریافت می‌کنیم و احساس می‌کنیم ارتباطی دوسویه شکل گرفته است.
این بازیگر با اشاره به ترکیب عناصر سنتی و مدرن در نمایش «کمدی بدنام» عنوان کرد: در این اثر، آیین‌های نمایشی، روحوضی، موسیقی اصیل ایرانی و حرکات برگرفته از سنت‌های نمایشی در کنار مسائل و معضلات امروز جامعه و هنر قرار گرفته‌اند. فکر می‌کنم مخاطب با تماشای این نمایش، هم لحظات خنده‌داری را تجربه می‌کند و هم با بخش‌هایی از دغدغه‌های اجتماعی و هنری امروز روبه‌رو می‌شود. به همین دلیل با اطمینان از مخاطبان دعوت می‌کنم که به تماشای آن بنشینند.

بازیگر کمدی باید جامعه‌اش را بهتر بشناسد
مهرگان که بیشتر با نقش‌های کمدی شناخته می‌شود، درباره ویژگی‌های یک بازیگر موفق در این گونه نمایشی گفت: لطف خدا بوده که مخاطبان بیشتر من را در فضای کمدی شناخته‌اند، اما من هم در آثار کمدی و هم در کارهای جدی، ملودرام و درام حضور داشته‌ام. بخشی از این شناخت هم به ویدئوهایی برمی‌گردد که از کارهایم در فضای مجازی منتشر شده‌اند؛ با این حال، معتقدم بازیگر، فارغ از اینکه در چه گونه‌ای فعالیت می‌کند، باید توانایی‌های لازم برای کارش را داشته باشد.
او با اشاره به اهمیت قدرت بداهه‌پردازی در کمدی ادامه داد: یکی از ویژگی‌های مهم بازیگر کمدی، آنی عمل‌کردن و آمادگی برای مواجهه با لحظه است. در میان بازیگران ایرانی، رضا عطاران نمونه بسیار خوبی از این توانایی است.مهران مدیری هم در کمدی عملکرد درخشانی دارد و اگر بخواهیم به نسل‌های گذشته اشاره کنیم، پرویز صیاد از هنرمندانی بود که در هر دو حوزه کمدی و آثار جدی موفق عمل می‌کرد.
این بازیگر تأکید کرد: به نظر من، بازیگر کمدی باید بیش از هر چیز جامعه‌اش را بشناسد و اتفاقات روز را دنبال کند. ما در جامعه‌ای زندگی می‌کنیم که بسیاری از اتفاقات تلخ، به مواد اولیه طنز تبدیل می‌شوند. این ویژگی البته محدود به ایران نیست. برای مثال، در آثار وودی آلن هم می‌توان تلخی‌های عمیقی را دید که در قالب کمدی بیان می‌شوند. آثار چارلی چاپلین نیز در لایه‌های زیرین خود با مسائل جدی و گاه بسیار تلخ انسانی سروکار دارند؛ اما این مسائل با زبان کمدی روایت می‌شوند و به همین دلیل تأثیر عمیقی بر مخاطب می‌گذارند.
مهرگان افزود: کمدین باید این تلخی‌ها را درک کند و بتواند آن‌ها را به زبانی تبدیل کند که مخاطب با آن ارتباط بگیرد. خنداندن صرف کافی نیست؛ وقتی مخاطب احساس کند آنچه روی صحنه می‌بیند از دل زندگی خودش بیرون آمده است، ارتباط عمیق‌تری با اثر برقرار می‌کند.

«همه آثار کمدی را نباید با یک معیار قضاوت کرد»
مهرگان درباره تفاوت کمدی حرفه‌ای با شوخی‌های سطحی گفت: من اساساً با این شیوه که به‌سرعت به آثار و هنرمندان برچسب می‌زنیم، موافق نیستم. گاهی یک بازیگر یا کارگردان را سطحی می‌دانیم و هنرمند دیگری را عمیق تلقی می‌کنیم، در حالی که مسئله اصلی باید این باشد که اثر تا چه اندازه توانسته با مخاطب ارتباط برقرار کند و به هدف خود برسد.
او با اشاره به تکرار برخی الگوهای موفق در سینما و تئاتر ادامه داد: مشکل من این است که آثار زیادی دارند شبیه یکدیگر می‌شوند. برای مثال، وقتی فیلمی با استفاده از رقص، آواز و مجموعه‌ای از موقعیت‌های سرگرم‌کننده به فروش خوبی می‌رسد، عده‌ای تصور می‌کنند اگر همان فرمول را تکرار کنند، آن‌ها هم موفق خواهند شد. در حالی که ممکن است یک نویسنده یا کارگردان در این سبک موفق باشد، اما دیگران صرفاً با تقلید از او نتوانند به همان نتیجه برسند.
او تأکید کرد: در تئاتر هم همین اتفاق وجود دارد. برخی اجراهای کمدی شبانه واقعاً جذاب‌اند، مخاطب را می‌خندانند و بازیگران توانمندی دارند؛ بنابراین نمی‌توان صرفاً به دلیل قرارگرفتن یک اثر در یک گونه مشخص، آن را نادیده گرفت. مسئله زمانی ایجاد می‌شود که هنرمندان بدون شناخت درست از یک شیوه اجرایی، به تقلید از آثار موفق روی می‌آورند. در این شرایط، به‌جای آنکه با یک اثر تازه روبه‌رو باشیم، نسخه‌ای کم‌رمق از کار دیگری می‌بینیم.
این بازیگر با اشاره به تجربه‌های موفق تئاتر ایران گفت: زمانی آثاری مانند «منهای دو» به کارگردانی داوود رشیدی در تالار اصلی تئاتر شهر روی صحنه می‌رفتند و طیف‌های مختلف مخاطبان می‌توانستند با آن‌ها ارتباط برقرار کنند و چیزی از نمایش به دست بیاورند. امروز گاهی با آثاری مواجه می‌شویم که فقط گروه محدودی از مخاطبان با آن‌ها ارتباط برقرار می‌کنند؛ حتی ممکن است برخی تماشاگران پس از خروج از سالن نتوانند توضیح دهند که اثر دقیقاً چه مسئله‌ای را مطرح کرده است. با این حال، در فضای مجازی از آن تعریف می‌کنند و نوعی ژست روشنفکری شکل می‌گیرد.
او افزود: البته هر هنرمندی حق دارد گونه مورد علاقه‌اش را تجربه کند و در آن مسیر پیش برود. اگر اثری موفق نباشد، مخاطب به‌مرور آن را پس می‌زند و نیازی نیست از ابتدا با هجمه به هنرمند مواجه شویم. آنچه اهمیت دارد، شناخت درست از اثر و پرهیز از قضاوت‌های شتاب‌زده است.

«تهی از متن خوب و آدم‌های یونیک شده‌ایم»
مهرگان با انتقاد از کم‌رنگ بودن خلاقیت و تکرار الگوهای موفق در تولیدات نمایشی و تصویری گفت: ما در بسیاری از بخش‌ها از متن خوب و آدم‌های منحصربه‌فرد کمبود داریم؛ کسانی که امضای شخصی خودشان را داشته باشند و بتوانند چیزی تازه به مخاطب ارائه کنند. در عوض، درهای تقلید باز است و هنرمندان زیادی تلاش می‌کنند همان مسیری را بروند که دیگران پیش‌تر در آن موفق شده‌اند. در این میان، حتی آثاری می‌بینیم که دیالوگ‌ها و موقعیت‌هایشان شباهت زیادی به کارهای قبلی دارند، اما چون از یک الگوی موفق پیروی می‌کنند، همچنان مخاطب پیدا می‌کنند.
او ادامه داد: این اتفاق در نهایت به ضرر همه است؛ هم هنرمندی که ایده اصلی را خلق کرده و هم مخاطبی که انتظار دارد با یک اثر تازه روبه‌رو شود. در سینما و سریال‌سازی هم به نظرم با همین مسئله مواجهیم. گاهی تعداد زیادی فیلم و سریال تولید می‌شود، اما برای دیدن یک اثر واقعاً متفاوت و تأثیرگذار باید مدت زیادی منتظر بمانیم. تعداد تولیدات به‌تنهایی نمی‌تواند نشانه رونق واقعی باشد؛ کیفیت، خلاقیت و ماندگاری آثار هم اهمیت دارد.

این بازیگر با اشاره به ظرفیت‌های موجود در تئاتر افزود: استعدادهای زیادی در تئاتر حضور دارند؛ بازیگرانی که می‌توانند در سینما، تلویزیون و پلتفرم‌های نمایش خانگی نیز اتفاقات بزرگی رقم بزنند. تهیه‌کنندگان، کارگردانان و مدیران انتخاب بازیگر باید وقت بگذارند و اجراهای تئاتری را ببینند. در همین سالن‌ها، بازیگران و ایده‌های درخشانی وجود دارند که به‌سادگی از کنارشان عبور می‌کنیم.
مهرگان با یادآوری نقش تئاتر در معرفی نسل‌های گذشته بازیگری اظهار کرد: اگر به نسل‌های طلایی بازیگری ایران نگاه کنیم، می‌بینیم هنرمندانی مانند عزت‌الله انتظامی، علی نصیریان، جعفر والی و محمدعلی کشاورز از دل تجربه‌های نمایشی و صحنه تئاتر به جایگاه‌های مهمی رسیدند. آن‌ها دیده شدند، فرصت رشد پیدا کردند و بعد توانستند در سینما آثار ماندگاری خلق کنند. امروز هم نباید این مسیر را نادیده بگیریم.
او با اشاره به دشواری‌های اقتصادی هنرمندان جوان گفت: بازیگری که سال‌ها روی صحنه کار کرده، تمام توان و وجودش را برای نقش می‌گذارد، اما ممکن است همچنان درگیر تأمین اجاره خانه و ابتدایی‌ترین هزینه‌های زندگی باشد. شرایط اقتصادی مردم ایران  دشوار است و این وضعیت برای کسانی که سال‌ها در تئاتر فعالیت کرده‌اند، فشار بیشتری ایجاد می‌کند. بسیاری از این هنرمندان با وجود استعداد و حتی کسب جوایز داخلی و خارجی، همچنان فرصت حضور در پروژه‌های بزرگ را پیدا نمی‌کنند.
مهرگان تأکید کرد: حداقل کاری که می‌توان برای این نسل انجام داد، فراهم‌کردن فرصت حضور در آثار جدی سینما، تلویزیون و نمایش خانگی است. وقتی بازیگری سال‌ها کار می‌کند اما همچنان دیده نمی‌شود، به‌تدریج انگیزه‌اش را از دست می‌دهد. چرا باید همیشه گروه محدودی از بازیگران در تلویزیون، سینما و پلتفرم‌ها حضور داشته باشند و استعدادهای دیگر فقط به اجراهای کوتاه و محدود تئاتری دل خوش کنند؟ این وضعیت واقعاً حیف است.

«از فضای مجازی آمده»؛ برچسبی که باید کنار گذاشت
مهرگان درباره تأثیر فضای مجازی بر کمدی و فرصت‌ها و تهدیدهای آن برای بازیگران تئاتر و سینما گفت: امروز ممکن است یک ویدئوی یک یا دو دقیقه‌ای میلیون‌ها بازدید بگیرد و افراد زیادی را بخنداند. این اتفاق به‌خودی‌خود نه بد است و نه تهدیدی برای تئاتر و سینما؛ مسئله این است که بدانیم هر رسانه‌ای تخصص و قواعد خودش را دارد.
او با اشاره به تجربه شخصی خود در فضای مجازی توضیح داد: من هم ویدئوهایی داشته‌ام که میلیون‌ها بار دیده شده‌اند، اما بخش زیادی از این بازدیدها به کلیپ‌هایی مربوط می‌شود که از برنامه‌های تلویزیونی منتشر شده‌اند. خیلی‌ها به من گفته‌اند که می‌توانم از این موقعیت برای فعالیت گسترده‌تر در فضای مجازی استفاده کنم، اما واقعیت این است که تولید محتوای اختصاصی برای این فضا هم یک تخصص است و من نمی‌توانم ادعا کنم که همه فنون آن را بلدم.
مهرگان با اشاره به سابقه فعالیت هنری خود ادامه داد: حدود ۱۶ سال است که وارد این مسیر شده‌ام. سینما خوانده‌ام، فیلم کوتاه ساخته‌ام، دستیاری کرده‌ام و در تئاتر هم تجربه‌های مختلفی داشته‌ام؛ از دستیاری و فعالیت‌های تولیدی گرفته تا بازیگری و کارگردانی. در این سال‌ها تلاش کرده‌ام مسیر خودم را پیدا کنم و به همین دلیل معتقدم نباید فعالیت یک هنرمند در فضای مجازی را تمام هویت هنری او دانست.
او افزود: در عین حال، نباید با این نگاه که فلان بازیگر از فضای مجازی آمده، فرصت حضور را از او گرفت. اگر کسی در آن فضا موفق بوده و حالا می‌خواهد وارد تئاتر یا سینما شود، باید کارش را دید و درباره توانایی‌هایش قضاوت کرد. اگر بازیگر خوبی باشد، ماندگار می‌شود و اگر نتواند با مخاطب ارتباط برقرار کند، طبیعتاً کنار می‌رود.
این بازیگر با اشاره به نمونه‌هایی از هنرمندانی که هم در فضای مجازی و هم در تئاتر موفق‌اند، گفت: من در تئاتر با هنرمندانی همکاری کرده‌ام که سابقه جدی نمایشی دارند و در فضای مجازی هم مخاطبان زیادی پیدا کرده‌اند. جواد خواجوی، همکارم در این اجرا، علاوه بر فعالیت در فضای مجازی، در سینما، تئاتر و موسیقی نیز تجربه دارد. وقتی چنین هنرمندی در چند حوزه موفق است، چرا باید صرفاً به دلیل فعالیتش در فضای مجازی درباره او قضاوت کنیم؟
او تأکید کرد: گاهی این نوع انتقادها به‌جای نقد حرفه‌ای، به سمت حسادت می‌روند. به‌جای اینکه درباره ورود یک بازیگر به تئاتر اعتراض کنیم، بهتر است اجرای او را ببینیم، رزومه‌اش را بررسی کنیم و بعد نظر بدهیم. اگر کارش خوب باشد، چه اشکالی دارد که از فضای مجازی به تئاتر آمده باشد؟

«تقلید صدا هم یک گونه نمایشی است»

مهرگان که بخشی از مخاطبان او را با ویدئوهای تقلید صدا و اجراهای طنز می‌شناسند، درباره نگاهش به این فعالیت‌ها گفت: من از اینکه ویدئوهای قدیمی‌ام همچنان دیده می‌شوند، خوشحالم و با افتخار بعضی از آن‌ها را دوباره منتشر می‌کنم. این ویدئوها معمولاً بیشتر از عکس‌ها و تیزرهای اجراهای تئاتری بازدید می‌گیرند و طبیعی است که برای زنده نگه‌داشتن صفحه‌ام و ارتباط با مخاطبان از آن‌ها استفاده کنم.
او ادامه داد: زمانی که ۱۶ سال داشتم، برای اینکه بتوانم تمرین تئاتر کنم، حتی پلاتوها را تمیز می‌کردم تا در ازای آن فرصتی برای تمرین به دست بیاورم. آن روزها کسی تصور نمی‌کرد که سال‌ها بعد، بخشی از مخاطبان من را با ویدئوهای تقلید صدا بشناسند. این ویدئوها هم بخشی از مسیر کاری من هستند و خوشحالم که توانسته‌اند با مردم ارتباط برقرار کنند.
این بازیگر با اشاره به سابقه تقلید شخصیت‌های تلویزیونی در برنامه‌های طنز گفت: تقلید صدا و اکت، خودش می‌تواند گونه‌ای از نمایش باشد. برای مثال، در برنامه «ساعت خوش» مهران مدیری، آیتم‌هایی با تقلید شخصیت‌های شناخته‌شده تلویزیونی وجود داشت که مخاطبان از آن‌ها استقبال می‌کردند. بسیاری از آن آیتم‌ها هنوز هم پس از گذشت سال‌ها خنده‌دارند و حال مخاطب را خوب می‌کنند.
مهرگان افزود: به نظرم نباید برای هنرمندان و شیوه‌های فعالیتشان مرزبندی‌های غیرضروری ایجاد کنیم. در نهایت، این مخاطب است که تصمیم می‌گیرد چه کسی را دنبال کند و چه کسی در ذهنش ماندگار شود. اگر اثری خوب باشد، مردم از آن استقبال می‌کنند و اگر نتواند ارتباط برقرار کند، به‌مرور کنار گذاشته می‌شود. بهتر است اجازه بدهیم این روند طبیعی اتفاق بیفتد.

بازپخش «بهار شیراز» از ۱۲ مهر آغاز شد
مهرگان درباره مجموعه تلویزیونی «بهار شیراز» و بازپخش قسمت‌های آن توضیح داد: این مجموعه در مقطعی روی آنتن می‌رفت که جامعه با اتفاقات تلخ و شرایط دشواری روبه‌رو بود. ابتدا اعتراضات و حوادث هجدهم و نوزدهم پیش آمد و پس از آن نیز مشکلات اقتصادی و جنگ بر شرایط زندگی مردم تأثیر گذاشت. در چنین وضعیتی، طبیعی بود که مخاطب نتواند آن‌طور که باید با یک مجموعه سرگرم‌کننده ارتباط برقرار کند.
او ادامه داد: خوشبختانه از دوازدهم مهر، پخش دوباره مجموعه با تعدادی از قسمت‌های ابتدایی آغاز شده است تا مخاطبان بتوانند داستان را مرور کنند و کسانی هم که پیش‌تر آن را ندیده‌اند، با فضای آن آشنا شوند. قرار است در ادامه، قسمت‌هایی که پیش‌تر پخش نشده‌اند، روی آنتن بروند. تا جایی که اطلاع دارم، مجموعه حدود ۷۰ قسمت دارد و ادامه پخش آن از قسمت‌های باقی‌مانده دنبال خواهد شد.
این بازیگر با ابراز امیدواری نسبت به استقبال مخاطبان گفت: «بهار شیراز» داشت مخاطبان خودش را پیدا می‌کرد و به نظرم ظرفیت خوبی برای دیده‌شدن داشت، اما اتفاقات آن دوره اجازه نداد مجموعه مسیر طبیعی‌اش را طی کند. امیدوارم حالا که پخش آن از سر گرفته شده، مخاطبان بیشتری با آن همراه شوند. به نظرم از قسمت‌های بعدی نیز اتفاقات جذاب‌تری در انتظار تماشاگران خواهد بود.

«آن‌سوی آوار»؛ روایتی از روزهای جنگ
مهرگان همچنین درباره حضورش در فیلم سینمایی «آن‌سوی آوار» به کارگردانی محسن منشی‌زاده گفت: این فیلم قرار است در گروه سینمایی هنر و تجربه اکران شود و تا جایی که اطلاع دارم، زمان آغاز اکران آن از حدود بیستم مهر در نظر گرفته شده است. تهیه‌کنندگی اثر را محمدحسین عابد بر عهده دارد و علیرضا جعفری، آرمیتا مرادی، محمود مقامی ، کاوه ابراهیم، سعیده عرب ، طناز بیطرفان و مبین رستگار نیز در آن حضور دارند.
مهرگان در پایان به یکی دیگر از تجربه‌های تلویزیونی خود اشاره کرد و گفت: در مجموعه «فک و فامیل» نیز با آقای دارابی همکاری کرده‌ام که هنوز پخش نشده است. امیدوارم این مجموعه هم در آینده از تلویزیون روی آنتن برود و مخاطبان فرصت تماشای آن را پیدا کنند و لذت ببرند.