سمیرا جعفری/ صبا، در سال‌های اخیر، مسائلی چون نحوه تسویه‌حساب با صاحبان آثار، سرعت بازگشت سرمایه به چرخه تولید، نقش صنوف و دولت در مدیریت اقتصاد سینما و همچنین چالش‌های زیرساختی سالن‌های نمایش، همواره از جمله موضوعات مورد بحث میان اهالی سینما بوده است. رونمایی دوباره از سامانه تسهیم عواید فروش سینماها، بار دیگر موضوع شفافیت مالی و سازوکار گردش درآمد در سینمای ایران را به یکی از مباحث روز این حوزه تبدیل کرده است؛ سامانه‌ای که اگرچه اجرای بخش تازه‌ای  این روزها مورد توجه قرار گرفته، اما ریشه‌های آن به سال‌های گذشته و شکل‌گیری «سمفا» بازمی‌گردد.

حسین انتظامی در کتاب «پرگار» با اشاره به شرایط پیش از راه‌اندازی سامانه مدیریت فروش و اکران فیلم (سمفا) نوشته است: «در اولین هفته‌های تصدی سازمان سینمایی، فروش هفته گذشته سینمای ایران را جویا شدم. مؤسسه سینماشهر یک عدد اعلام کرد، انجمن سینماداران عدد دیگر و اداره کل نظارت بر نمایش فیلم، عددی دیگر.» او در ادامه تأکید می‌کند: «در آن زمان اطلاعات «یکپارچه» و «سراسری» و اطلاعات «برخط» از وضعیت فروش سینما وجود نداشت، دو سامانه مستقل از همدیگر (فروش برخط و فروش گیشه) وجود داشتند که برای آمار نهایی، باید تجمیع می‌شدند.» انتظامی همچنین در بخش دیگری از کتاب «پرگار» آورده است: «با پیگیری‌های صورت‌گرفته، سمفا متولد شد. سمفا تقریباً تمام مسائل یادشده را حل کرد و توانایی خود را در اجرای دقیق و سریع سیاست‌ها به اثبات رساند.» و «خود من بیش از ۳۰۰ ساعت برای تولد آن و رفع اشکالات وقت گذاشته‌ام و در مسیر بالندگی آن، جلسات متعددی با تیم برنامه‌نویس، مدیران ذی‌ربط و صنوف سینمایی داشته‌ام.»

هم‌زمان با اجرای این بخش از سامانه، دیدگاه‌های متفاوتی نیز درباره میزان تأثیر آن مطرح شده است؛ برخی آن را گامی در جهت تسریع و شفاف‌سازی فرآیندهای مالی سینما می‌دانند و برخی دیگر معتقدند چالش‌های اقتصاد سینما فراتر از نحوه تقسیم درآمدهاست و باید در کنار آن به مسائل زیرساختی، نقش دولت و مطالبات صنفی نیز توجه شود. در «شنبه‌های چالشی» این هفته صبا با مرور روایت ثبت‌شده حسین انتظامی در کتاب «پرگار» و گفت‌وگو با  فعالان و تحلیلگران سینما، نگاهی به ابعاد مختلف این موضوع و جایگاه آن در اقتصاد امروز سینمای ایران دارد.

حبیب اسماعیلی «بازیگر و تهیه‌کننده سینما»: سامانه تسهیم عواید، پول را سریع‌تر به صاحب فیلم می‌رساند

حبیب اسماعیلی، بازیگر، تهیه‌کننده و پخش‌کننده سینمای ایران که سال‌ها در حلقه تولید، پخش و اکران فیلم‌ها فعالیت داشته است، معتقد است سامانه تسهیم عواید فروش سینماها می‌تواند گامی مهم در مسیر شفافیت اقتصادی سینما باشد. او در گفت‌وگو با صبا ضمن اشاره به روند شکل‌گیری این طرح، تأکید می‌کند که بازگشت سریع‌تر درآمدها به چرخه تولید، می‌تواند به رونق دوباره اقتصاد سینما کمک کند.

اسماعیلی با اشاره به اجرای سامانه تسهیم عواید فروش سینماها، این اقدام را گامی مثبت در مسیر شفافیت مالی سینما دانست و گفت: پیش از اجرای این سامانه، سهم سینمادار و دفتر پخش به صورت ۵۰-۵۰ تقسیم می‌شد، اما در برخی مقاطع، به‌ویژه در شرایط بحرانی جامعه، گاهی حساب‌وکتاب‌ها با تأخیر انجام می‌شد و همین موضوع باعث می‌شد تهیه‌کننده و پخش‌کننده برای دریافت مطالبات خود پیگیری کنند.

وی افزود: تعداد محدودی از سینماها بودند که شاید پول را دیرتر پرداخت می‌کردند و همین باعث می‌شد یک مقداری تهیه‌کننده و پخش‌کننده پیگیر آن مسئله باشند، اما الان به نظر من این اتفاق افتاده و همه چیز بسیار شفاف شده است. فکر می‌کنم پول ظرف چند ساعت پس از فروشی که سینما دارد، به شکل دقیق تقسیم می‌شود و صبح به حساب دفتر پخش وارد می‌شود. دفتر پخش هم موظف است اگر هزینه‌ای دارد، آن را بردارد و پول را سریع به صاحب اثر برگرداند.

این تهیه‌کننده درباره رونمایی اخیر از سامانه تسهیم عواید فروش سینماها و اینکه آیا این طرح اتفاقی جدید است یا قابلیتی از پیش تعریف‌شده در سمفا، توضیح داد: «این قابلیت از ابتدا در سمفا پیش‌بینی شده بود، اما چون اتفاق نیفتاده بود، درباره آن صحبت نمی‌شد. یعنی اسماً قرار بود این اتفاق بیفتد، اما اجرای آن عملی نشده بود.

اسماعیلی ادامه داد: از هفته گذشته، فکر می‌کنم از سه‌شنبه یا چهارشنبه بود که چهار پلتفرمی که به اصطلاح بلیت‌فروشی می‌کنند، موظف شدند فروش فیلم‌ها را تقسیم کنند و به همین مناسبت این رونمایی برگزار شد.

وی درباره طولانی شدن روند اجرای این بخش از سمفا نیز اظهار کرد: اینکه چرا این قابلیت که سال‌ها وجود داشت، دیر اجرایی شد، به این دلیل بود که زیرساخت‌های آن باید آماده می‌شد. کار ساده‌ای نبود؛ باید مشخص می‌شد چه فیلم‌هایی در چرخه قرار می‌گیرند، هر فیلم متعلق به کدام دفتر پخش است و بانکی که قرار است این عملیات را انجام دهد، چگونه باید با سامانه هماهنگ شود. این هماهنگی‌ها به زمان نیاز داشت. خوشبختانه به این مرحله رسیدند و به نظر من اتفاق خوبی است. به نظر من تأخیر را نباید محور قرار داد؛ باید اصل اتفاقی که افتاده را به فال نیک گرفت.

اسماعیلی درباره این پرسش که آیا ورود سازمان سینمایی به موضوع رابطه مالی میان سینمادار و پخش‌کننده، دخالت در امور صنفی محسوب می‌شود یا نه، گفت: این موضوع ارتباط مستقیمی با سازمان سینمایی ندارد. شما یک سازمان مثل سمفا دارید که از ابتدا راه‌اندازی شده و مثلاً زیر نظر مؤسسه سینماشهر است، اما فروش بلیت را خود سازمان سینمایی یا مؤسسه سینماشهر انجام نمی‌دهند.

وی ادامه داد: چهار شرکت هستند که تقریباً خصوصی‌اند و بلیت‌فروشی را انجام می‌دهند. غیر از یکی دو مورد، مثل گیشه هفت که متعلق به حوزه هنری است و آی‌تیکت که متعلق به مؤسسه سینماشهر است، ایران‌تیکت که بخش خصوصی بوده و سینماتیکت هم از مجموعه‌های فعال این حوزه هستند، در این چرخه حضور دارند.

این تهیه‌کننده افزود: به نظر من سازمان سینمایی نقش مستقیمی در این بخش ندارد. فرض کنید امروز فروش سینما دو میلیارد تومان باشد. این مبلغ اگر از چند پلتفرم مختلف آمده باشد، هر کدام سهم خود را دارند و موظف‌اند از ساعت چهار بعدازظهر همان روز، تقسیم پول را انجام دهند. سینمادار کیف پول خودش را دارد و دفتر پخش هم کیف پول خودش را دارد و سهم هر کدام مستقیم به حسابشان واریز می‌شود.

اسماعیلی با اشاره به اهمیت سرعت گردش مالی در سینما، خاطرنشان کرد: این اتفاق بسیار خوبی است. همیشه تهیه‌کنندگان پیگیر بودند که چنین اتفاقی بیفتد، چون واقعاً پول وقتی سریع‌تر به دست تهیه‌کننده برسد، وارد چرخه تولید می‌شود. در صورتی که پیش از این ممکن بود پول ابتدا در پلتفرم فروش بلیت بماند و طول بکشد تا به سینمادار برسد، بعد سینمادار با تأخیر به دفتر پخش پرداخت کند و دفتر پخش هم بعد از مدتی پول را به تهیه‌کننده برساند. این عوامل بین راه باعث می‌شد پول دیرتر به دست صاحب اصلی اثر برسد.

اسماعیلی تأکید کرد: الان این اتفاق افتاده که پول سریع‌تر به دست صاحب اثر می‌رسد و این موضوع اهمیت زیادی دارد. مخصوصاً امروز که ارزش پول بسیار مهم است. اینکه این مبلغ به جای یک هفته، سریع‌تر در اختیار تهیه‌کننده قرار بگیرد، می‌تواند به ادامه فعالیت تولیدی کمک کند.

اسماعیلی در ادامه درباره اینکه آیا اجرای چنین سامانه‌ای از ابتدا مطالبه سینماداران و فعالان صنف بوده است یا نه، گفت: اوایل اعتقاد ما این بود که این موضوع باید کاملاً در بخش خصوصی باشد. درست است که ساخت و ایجاد این سامانه با پشتوانه دولت انجام شده، اما در عمل باید در اختیار بخش خصوصی قرار بگیرد. البته درخواست ما این است که این سامانه زیر نظر شورای صنفی قرار بگیرد. به نظر من دولت باید نقش نظارتی خودش را داشته باشد؛ یعنی اگر تخلف یا مشکلی اتفاق افتاد، بتواند ورود و رسیدگی کند، اما کار اجرایی بهتر است در اختیار خود صنف باشد. چرا که خود صنف می‌تواند خیلی بهتر این مسائل را مدیریت کند. همان‌طور که پیش از این، تقسیم پول از طریق خود سینماداران، شورای صنفی نمایش و کانون پخش انجام می‌شد و آنها بر روند پرداخت‌ها نظارت داشتند.

وی توضیح داد: اگر یک سینمادار پرداخت را با تأخیر انجام می‌داد، پخش‌کننده می‌توانست موضوع را از طریق شورای صنفی پیگیری کند. حتی در مواردی، شورای صنفی می‌توانست جلوی فروش بلیت آن مجموعه را بگیرد تا مشکل برطرف شود. البته در سال‌های اخیر و با شکل‌گیری پردیس‌های جدید، این مسائل کمتر شده بود و بسیاری از سینماداران خوش‌حساب‌تر شده بودند، اما همچنان گاهی پول با تأخیر به دست تهیه‌کننده می‌رسید.

اسماعیلی در پاسخ به این پرسش که آیا اجرای این سامانه می‌تواند به شفافیت مالی در سینما کمک کند یا صرفاً یک روند اداری جدید ایجاد خواهد کرد، اظهار کرد: به نظرم بسیار شفاف است. الان یک تهیه‌کننده می‌تواند روزانه از میزان فروش فیلم خودش اطلاع داشته باشد. در صورتی  که پیش از این  شرایط متفاوت بود. در برخی شهرستان‌ها هنوز فروش بلیت به شکل دستی انجام می‌شد و سمفا و سیستم آنلاین وجود نداشت. به همین دلیل مشکلات زیادی پیش می‌آمد و تهیه‌کننده دقیقاً نمی‌دانست فیلمش چه میزان فروش دارد. اما الان یک تهیه‌کننده می‌تواند وارد سمفا شود و در همان لحظه ببیند فیلمش چقدر فروخته است. همچنین می‌تواند بررسی کند که میزان فروش فیلم در کدام سینماها بوده و هر سینما چه سهمی داشته است. حتی روز بعد هم می‌تواند فروش روز قبل را به تفکیک سینماها مشاهده کند. به نظر من این شفافیت بسیار اتفاق خوبی است و واقعاً نمی‌توان آن را نادیده گرفت.

اسماعیلی درباره ایراد احتمالی این سامانه نیز گفت: من واقعاً در شرایط فعلی ایراد خاصی برای این اتفاق نمی‌بینم. ممکن است به مرور، با اجرای گسترده‌تر آن در شهرستان‌ها، برخی مسائل مشخص شود، اما در حال حاضر مشکل جدی نمی‌بینم. شاید بعضی دوستان تصور کنند که ممکن است منافع برخی افراد به خطر بیفتد، اما من چنین برداشتی ندارم. تنها مسئله‌ای که به نظر من باید درباره آن فکر شود، موضوع مالیات بر ارزش افزوده است.

این تهیه‌کننده پیشنهاد داد: ای کاش این امکان فراهم شود که با سازمان امور مالیاتی رایزنی کنند و حتی یک کد مشخص برای این موضوع ایجاد شود تا هنگام تقسیم فروش، همان ۱۰ درصد ارزش افزوده مستقیماً به حساب سازمان مالیاتی واریز شود. چرا که ممکن است ابهام‌هایی  در مورد اینکه چه کسی باید این مبلغ را پرداخت کند، ایجاد شود. قبلاً وقتی کل مبلغ در اختیار سینمادار قرار می‌گرفت، سینمادار موظف بود ارزش افزوده را مانند همیشه، ماهانه یا سه‌ماهه به دولت پرداخت کند.

اما الان که مبلغ تقسیم می‌شود، ۵۰ درصد سهم سینمادار و ۵۰ درصد سهم صاحب فیلم یا پخش‌کننده است. طبیعتاً هر کدام باید تکلیف مالیاتی خودشان را انجام دهند. برای اینکه در آینده اختلافی پیش نیاید و پخش‌کننده هنگام پرداخت به تهیه‌کننده با ابهام درباره ارزش افزوده مواجه نشود، بهتر است این بخش از ابتدا شفاف شود و مستقیماً به حساب دولت برود.

اسماعیلی درباره احتمال ایجاد مشکل برای برخی سینماداران در روند اجرای این سامانه نیز توضیح داد: قبلاً این‌طور نبود که کسی نخواهد پول را پرداخت کند. گاهی ممکن بود یک اتفاقی بیفتد؛ مثلاً یک بحران در جامعه ایجاد شود و فروش یک فیلم دچار مشکل شود. در چنین شرایطی، پرداخت برخی فیلم‌ها با تأخیر انجام می‌شد، اما این‌طور نبود که پول پرداخت نشود.

وی افزود: در شرایط جدید، هر شخص می‌تواند پول خودش را از طریق پلتفرم‌های فروش بلیت دریافت کند و تنها مسئله‌ای که باقی می‌ماند همان موضوع ارزش افزوده است که باید برای آن هم یک راهکار مشخص پیدا شود.

این تهیه‌کننده و پخش‌کننده سینما با اشاره به ضرورت تعیین تکلیف مالیات بر ارزش افزوده خاطرنشان کرد: هر کسی باید مالیات خودش را پرداخت کند. مثل یک رستوران که وقتی فروش انجام می‌دهد، ارزش افزوده خودش را جدا محاسبه و پرداخت می‌کند، در اینجا هم باید این موضوع شفاف باشد.

اسماعیلی در پایان با اشاره به شرایط اقتصادی مخاطبان و اهمیت تقویت سبد اکران سینماها گفت: امیدوارم سازمان سینمایی دست تهیه‌کننده و فیلمساز را باز بگذارد و اجازه دهد فیلم‌های خوبی مانند «شیشلیک» روانه اکران شود تا مردم بتوانند در این شرایط که هم قیمت‌ها افزایش پیدا کرده و هم توان خرید بلیت برای بسیاری از خانواده‌ها سخت‌تر شده است، حداقل با آثار خوب و باکیفیت مواجه شوند. وقتی فیلم‌های مناسب و جذاب روی پرده باشد، می‌تواند بخشی از این مشکلات را جبران کند و مردم انگیزه بیشتری برای حضور در سالن‌های سینما پیدا کنند.