مهدیه مالکی/صبا: رضا ارژنگی، کارگردان انیمیشن «یوز»، درباره وضعیت اکران بین‌المللی این اثر و استقبال مخاطبان گفت: این انیمیشن در روسیه طی حدود ۲۰ روز نخست اکران توانسته حدود ۲۵۵ هزار دلار فروش داشته باشد و حتی در هفته اول در میان ۱۰ فیلم پرفروش قرار بگیرد، با این حال هنوز زمان زیادی از اکران نگذشته و آمار دقیق و نهایی فروش مشخص نیست.

وی با اشاره به سهم سینماداران از فروش فیلم‌ها افزود: طبیعتاً بخشی از این فروش به سینماها تعلق می‌گیرد، اما با توجه به شرایط ارزی و اقتصادی داخل ایران، همین میزان فروش هم رقم قابل توجهی محسوب می‌شود، هرچند در مقایسه با فروش آثار بزرگ جهانی رقم بالایی به حساب نمی‌آید.

مقایسه غیرمنصفانه با انیمیشن‌های پرهزینه جهانی

ارژنگی با اشاره به تفاوت بودجه تولید انیمیشن در ایران و جهان اضافه کرد: وقتی یک انیمیشن با بودجه ۱۳۰ میلیون دلاری ساخته می‌شود، مقایسه آن با اثری که با حدود ۱۵۰ هزار دلار تولید شده منطقی نیست چون شرایط تولید کاملاً متفاوت است و این مقایسه‌ها اغلب منصفانه نیستند.

او ادامه داد: سینمای ایران اصولاً سینمایی بسته است و تعامل گسترده‌ای با بازار جهانی ندارد، در برخی موارد فیلمسازانی مانند اصغر فرهادی در خارج از کشور اکران داشته‌اند یا آثاری از فیلمسازان ایرانی در کشورهای دیگر نمایش داده شده، اما به‌طور کلی در مقایسه با تولیدات جهانی رکورد قابل توجهی ثبت نشده است.

مخاطبان انیمیشن بسیار سخت‌گیر هستند

این کارگردان درباره دشواری رقابت در حوزه انیمیشن گفت: شرایط برای انیمیشن حتی سخت‌تر از فیلم سینمایی است، زیرا مخاطب اصلی آن کودکان هستند و آن‌ها به‌سرعت آثار داخلی را با تولیدات خارجی مقایسه می‌کنند.

وی افزود: کودکان معمولاً انیمیشن‌های پرهزینه هالیوودی را می‌بینند که از نظر جلوه‌های بصری، رنگ و لعاب و صداپیشگی در سطح بسیار بالایی تولید شده‌اند، بنابراین طبیعی است که وقتی اثری با بودجه بسیار محدود در ایران ساخته می‌شود، مقایسه با آن تولیدات کار ساده‌ای نباشد.

تأثیر استقبال داخلی در مسیر جهانی 

ارژنگی درباره ارتباط موفقیت داخلی با اکران بین‌المللی گفت: استقبال مخاطبان در داخل کشور می‌تواند تا حدی در دیده شدن یک اثر در خارج از کشور مؤثر باشد، اما در نهایت واکنش مخاطبان و نقدهایی که پس از تماشای فیلم شکل می‌گیرد اهمیت بیشتری دارد.

او توضیح داد: اگر تماشاگران پس از دیدن فیلم تجربه مثبتی داشته باشند و آن را به دیگران توصیه کنند یا نقدهای مثبت درباره آن منتشر شود، این موضوع می‌تواند به دیده شدن بیشتر اثر کمک کند.

اهمیت جهانی شدن داستان در انیمیشن

این کارگردان با اشاره به ویژگی‌های انیمیشن‌های موفق جهانی گفت: کمپانی‌های بزرگ معمولاً روی داستان‌ها و روابط انسانی جهان‌شمول تمرکز می‌کنند؛ موضوعاتی که برای مخاطبان در هر فرهنگی قابل درک است.

ارژنگی افزود: در حالی که ما هنوز در بسیاری از موارد از مسائل بومی و محدود شروع می‌کنیم و بعد تلاش می‌کنیم آن را جهانی کنیم، در حالی که در آثار موفق جهانی معمولاً از ابتدا نگاه جهانی‌تری به روایت وجود دارد.

اکران بین‌المللی فرصتی برای معرفی انیمیشن ایران

کارگردان «یوز» با تأکید بر اهمیت اکران جهانی انیمیشن‌های ایرانی گفت: حضور در بازارهای بین‌المللی می‌تواند به معرفی سینمای انیمیشن ایران کمک کند، اما هنوز همه ظرفیت‌ها و توانایی‌های این حوزه به شکل کامل به نمایش گذاشته نشده است.

نظام تولید انیمیشن در ایران بسیار دستوری است

رضا ارژنگی با اشاره به شیوه تولید انیمیشن در ایران گفت: مشکل اصلی فقط بحث سفارش نیست، بلکه نوع تعامل سفارش‌دهنده با فیلمساز و کل مکانیزم تولید انیمیشن در ایران است، ما در ایران سیستم استودیویی منظم و تعریف‌شده‌ای نداریم و روند تولید بیشتر حالت دستوری پیدا می‌کند.

او توضیح داد: وقتی می‌گوییم «سفارشی»، معمولاً منظور این است که به فیلمساز گفته می‌شود درباره موضوع مشخصی فیلم بسازد؛ مثلاً درباره یوزپلنگ. در مورد «یوز» هم من خودم فیلمنامه را برای یک سفارش بردم، اما در ادامه کار وقتی فیلمنامه نوشته شد و پروژه جلو رفت، گاهی در جزئیات و شکل روایت هم دستورهایی داده می‌شد که کار باید به شکل خاصی پیش برود.

ارژنگی افزود: من در این باره قضاوتی نمی‌کنم، فقط توضیح می‌دهم که چنین اتفاقی در روند تولید افتاده است. اگر شیوه تولید انیمیشن در جهان را با ایران مقایسه کنیم، می‌بینیم آنجا سیستم‌های استودیویی نظام‌مند وجود دارد، اما در ایران چنین ساختاری شکل نگرفته است.

نبود سرمایه‌گذاری جدی بخش خصوصی در انیمیشن

این کارگردان با اشاره به وضعیت سرمایه‌گذاری در این حوزه گفت: در حال حاضر تقریباً نمی‌توان گفت انیمیشن بلند سینمایی در ایران توسط بخش خصوصی واقعی ساخته می‌شود، این موضوع خودش یک پرسش مهم ایجاد می‌کند که چرا بخش خصوصی به این حوزه اعتماد نمی‌کند.

او ادامه داد: برخی تصور می‌کنند هزینه تولید انیمیشن بسیار بالا است و بازگشت سرمایه آن مشخص نیست، اما واقعیت این است که گاهی هزینه‌ها آن‌قدرها هم بالا نیست، برای مثال انیمیشن «یوز» با حدود هفت تا هشت میلیارد تومان ساخته شد.

ارژنگی در ادامه گفت: این رقم تقریباً معادل یک‌سوم یا حتی کمتر از دستمزد برخی بازیگران در بعضی فیلم‌های کمدی پرفروش است، یعنی با مبلغی که شاید حتی برای حضور یک بازیگر روی پوستر هم کافی نباشد، یک انیمیشن بلند ساخته شده است.

بازگشت سرمایه در اکران داخلی و خارجی

کارگردان «یوز» درباره بازگشت سرمایه در انیمیشن توضیح داد: سودآوری انیمیشن معمولاً از طریق اکران داخلی، اکران خارجی و فروش‌های جانبی شکل می‌گیرد، هرچه هزینه تولید پایین‌تر باشد، احتمال سودآوری هم بیشتر می‌شود.

او افزود: با این حال هنوز فاصله زیادی با بازار جهانی وجود دارد، وقتی یک انیمیشن بتواند بیش از یک یا دو میلیون دلار در بازارهای خارجی فروش داشته باشد، آن‌وقت می‌توان گفت وارد رقابت جدی شده است.

نبود رقابت واقعی در بازار انیمیشن

ارژنگی با اشاره به نبود رقابت واقعی در بازار ایران گفت: یکی از دلایل این وضعیت آن است که انیمیشن‌های خارجی در ایران اکران رسمی ندارند و بنابراین امکان رقابت مستقیم شکل نمی‌گیرد.

او برای توضیح این موضوع مثالی زد و گفت: این وضعیت شبیه صنعت خودروسازی است، وقتی محصول خارجی به شکل واقعی در بازار حضور ندارد، رقابت جدی هم شکل نمی‌گیرد و در نتیجه انگیزه برای ارتقای کیفیت کمتر می‌شود.

او توضیح داد: اگر فرض کنیم در یک سینما هم‌زمان یک انیمیشن بزرگ از کمپانی‌هایی مثل پیکسار و یک انیمیشن ایرانی اکران شود و قیمت بلیت هر دو هم یکسان باشد، طبیعی است که مخاطب احتمالاً ترجیح می‌دهد نسخه خارجی را تماشا کند، در چنین شرایطی اگر فیلم ایرانی شکست بخورد، آن وقت می‌توان آسیب‌شناسی کرد و برای ارتقای کیفیت برنامه داشت.

محدود بودن بازارهای اکران خارجی

ارژنگی با اشاره به محدود بودن بازارهای خارجی برای انیمیشن ایرانی گفت: در حال حاضر اکران‌های خارجی بیشتر به کشورهایی مانند روسیه یا برخی کشورهای آسیای میانه محدود می‌شود، در حالی که حضور در بازارهای اصلی اروپا و آمریکا می‌تواند تأثیر بسیار بیشتری داشته باشد.

او تأکید کرد: تا زمانی که دسترسی به این بازارهای بزرگ‌تر فراهم نشود، مقایسه میزان فروش یا میزان موفقیت انیمیشن‌های ایرانی با تولیدات جهانی چندان معنا‌دار نخواهد بود.

اکران در چند کشور محدود را نمی‌توان موفقیت بین‌المللی دانست

رضا ارژنگی درباره مفهوم اکران بین‌المللی برای انیمیشن‌های ایرانی گفت: اینکه فیلمی فقط در چند کشور محدود مانند روسیه اکران شود، لزوماً به معنای موفقیت در بازار جهانی نیست، برای من مهم‌تر این است که فیلم بتواند وارد بازارهای اصلی سینما مانند اروپا یا آمریکا شود.

او ادامه داد: گاهی از اکران بین‌المللی صحبت می‌کنیم اما در عمل منظورمان نمایش در چند کشور محدود است؛ در حالی که اگر اثری بتواند در بازارهای مهم جهانی حضور پیدا کند، آن وقت می‌توان درباره موفقیت واقعی در سطح بین‌المللی صحبت کرد.

 تحریم‌ها و حضور در بازارهای جهانی

این کارگردان با اشاره به محدودیت‌های موجود برای حضور در بازارهای جهانی افزود: واقعیت این است که به دلیل شرایط سیاسی و تحریم‌ها، راه پیدا کردن به بسیاری از بازارهای مهم برای فیلم‌های ایرانی دشوار شده است.

ارژنگی گفت: حتی بازار بزرگی مثل چین هم بسیار بسته و سخت‌گیر است و ورود به آن برای بسیاری از کشورها ساده نیست، بنابراین فیلم‌های ایرانی عملاً با محدودیت‌های زیادی برای اکران در بازارهای اصلی روبه‌رو هستند.

انزوای فرهنگی و محدود شدن تعاملات

کارگردان «یوز» در ادامه به مسئله محدود شدن تعاملات فرهنگی اشاره کرد و گفت: وقتی ارتباط و تعامل با جهان محدود می‌شود، طبیعی است که حوزه‌هایی مثل سینما و انیمیشن هم از این وضعیت تأثیر بگیرند.

او افزود: در چنین شرایطی دسترسی به بازارها، تبادل تجربه و حتی همکاری‌های حرفه‌ای دشوارتر می‌شود و این مسئله بر روند رشد و پیشرفت سینماگران تأثیر می‌گذارد.

بدون تعامل با جهان پیشرفت دشوار است

ارژنگی در پایان تأکید کرد: برای رشد واقعی در حوزه انیمیشن و سینما، تعامل با جهان یک ضرورت است، اگر قرار باشد در یک فضای محدود فعالیت کنیم و ارتباط گسترده‌ای با بازارها و جریان‌های حرفه‌ای جهانی نداشته باشیم، طبیعتاً مسیر پیشرفت هم سخت‌تر خواهد شد.

بحران صنعت انیمیشن در ایران 

رضا ارژنگی در ادامه با اشاره به وضعیت امروز صنعت انیمیشن گفت: ما از نظر منابع و نیروی انسانی ظرفیت‌های زیادی داریم، اما بسیاری از حوزه‌های صنعتی از جمله انیمیشن در وضعیت دشواری قرار گرفته‌اند و عملاً در یک بن‌بست قرار دارند.

او افزود: در سال‌های اخیر بسیاری از فعالان این حوزه با مشکلات اقتصادی و محدود شدن ارتباطات حرفه‌ای روبه‌رو شده‌اند، به‌ویژه در شرایطی که ارتباطات آنلاین و اینترنتی دچار اختلال می‌شود، امکان همکاری با پروژه‌های خارجی یا دریافت سفارش‌های بین‌المللی برای بسیاری از هنرمندان از بین می‌رود.

تعطیلی استودیوها و بیکاری نیروهای متخصص

این کارگردان با اشاره به نمونه‌هایی از مشکلات موجود در این حوزه گفت: برای مثال استودیوی جلوه‌های ویژه «الزهرا» که یکی از پایگاه‌های مهم تولید جلوه‌های ویژه در منطقه به شمار می‌رفت و حتی از کشورهای مختلف سفارش کار داشت، به دلیل همین مشکلات فعالیتش متوقف شد.

ارژنگی ادامه داد: این مجموعه حدود ۸۰ نفر نیروی متخصص داشت و ظرف مدت کوتاهی تعطیل شد، با قطع شدن ارتباطات حرفه‌ای و از بین رفتن امکان دریافت پروژه‌های خارجی، بسیاری از نیروهای این مجموعه بیکار شدند و شرایط معیشتی آن‌ها تحت تأثیر قرار گرفت.

وابستگی پیشرفت فنی به دسترسی آزاد به دانش

او در ادامه درباره روند پیشرفت فنی در انیمیشن توضیح داد: پیشرفت در این حوزه تا حد زیادی به دسترسی به دانش، نرم‌افزارها و منابع آموزشی جهانی وابسته است، بسیاری از هنرمندان از طریق اینترنت آموزش می‌بینند، آثار دیگران را بررسی می‌کنند و مهارت‌های خود را ارتقا می‌دهند.

ارژنگی گفت: وقتی این مسیرهای دسترسی محدود می‌شود، طبیعی است که روند رشد و تولید هم با مشکل مواجه شود.

بدون ارتباط جهانی، تولید هم آسیب می‌بیند

کارگردان «یوز» در پایان تأکید کرد: بخش مهمی از تولید در حوزه انیمیشن وابسته به ارتباطات بین‌المللی و تبادل تجربه است و اگر این ارتباطات محدود شود، طبیعتاً تولید و پیشرفت هم با چالش‌های جدی روبه‌رو خواهد شد.