مهدیه مالکی/صبا: صبح امروز خبر درگذشت عنایت‌الله بخشی، بازیگر پیشکسوت تئاتر، سینما و تلویزیون، جامعه هنری کشور را در اندوه فرو برد. هنرمندی که طی بیش از شش دهه فعالیت، در آثار متعددی حضور داشت و از جمله بازیگران تأثیرگذار نسل طلایی تئاتر و تلویزیون ایران به شمار می‌رفت.

در میان کارنامه پربار او، سریال تاریخی «امام علی»(ع) به کارگردانی داوود میرباقری جایگاهی ویژه دارد؛ مجموعه‌ای که همچنان از آن به عنوان یکی از مهم‌ترین و ماندگارترین تولیدات تاریخ تلویزیون ایران یاد می‌شود. در این سریال، بخشی نقش یکی از سران خوارج را ایفا کرد؛ گروهی که با قرائتی افراطی و کج‌فهمانه از دین، در برابر امام علی(ع) ایستادند. بازی او در نمایش خشونت، تعصب و جمود فکری این جریان، چنان باورپذیر و قدرتمند بود که توانست فضای ملتهب آن مقطع تاریخی را برای مخاطب ملموس کند و در مقابل، عظمت و تنهایی امام علی(ع) را در آن بزنگاه حساس برجسته‌تر نشان دهد. در همین مجموعه، داریوش ارجمند در نقش ماندگار مالک اشتر درخشید؛ شخصیتی که همچنان در ذهن مخاطبان با چهره و صدای او تداعی می‌شود. در یادبود درگذشت عنایت‌الله بخشی، صبا با داریوش ارجمند گفت‌وگویی انجام داد تا از نگاه این بازیگر پیشکسوت، ابعاد حرفه‌ای و شخصیتی هم‌بازی قدیمی‌اش را مرور کنیم.

وداع با یک چهره ماندگار؛ روایت داریوش ارجمند از عنایت‌الله بخشی

ارجمند با لحنی آرام  در ابتدای سخنانش گفت: «ما درباره انسانی صحبت می‌کنیم که سال‌ها در این حرفه زندگی کرد. عنایت بخشی بازیگر بود؛ یک بازیگر به معنای واقعی کلمه. کارش بازیگری بود و همین را هم به بهترین شکل انجام داد.»

او با اشاره به همکاری مشترکشان در سریال «امام علی(ع)» ادامه داد: «در آن سریال، او نقش یکی از چهره‌های شاخص خوارج را بازی می‌کرد. نقش بسیار حساسی بود. خوارج فقط یک گروه تاریخی نیستند؛ نماد نوعی جمود و برداشت سطحی از دین‌اند. اگر این نقش‌ها درست درنیاید، کل روایت لطمه می‌بیند. اما بخشی توانست یک خوارجی درجه‌یک را خلق کند؛ شخصیتی که هم تعصبش دیده می‌شد، هم خشکی فکرش و هم آن سرسختی خطرناک. بازی او کمک کرد مخاطب بفهمد با چه تفکری روبه‌روست.»

ارجمند تأکید کرد که قدرت بخشی در این بود که نقش‌های منفی را به تیپ فرو نمی‌کاست: «خیلی‌ها نقش منفی را فقط با اخم و فریاد نشان می‌دهند، اما او شخصیت می‌ساخت. حتی وقتی در موضع مقابل امام علی(ع) قرار می‌گرفت، باورپذیر بود. همین باورپذیری است که کار را ماندگار می‌کند. شما وقتی سریال را دوباره می‌بینید، هنوز آن کاراکتر را جدی می‌گیرید.»

بازیگر نقش مالک اشتر درباره جایگاه حرفه‌ای بخشی نیز گفت: «عنایت بخشی هر جا بازی کرد، درجه‌یک بازی کرد. چه در تلویزیون، چه در سینما و چه در تئاتر. بازیگر قدرتمندی بود؛ صدای رسا، بیان درست، تسلط بر بدن و مهم‌تر از همه، فهم نقش. این‌ها چیزهایی نیست که یک‌شبه به دست بیاید. حاصل سال‌ها کار و تجربه است.»

ارجمند با اشاره به دیگر همکاری‌های شاخص بخشی افزود: «در فیلم مسافران هم نقش کوتاهی داشت، اما همان نقش کوتاه را چنان ایفا کرد که در ذهن می‌ماند. این توانایی هر بازیگری نیست که در هر اندازه نقشی، اثر بگذارد.»

او درباره نسل بازیگرانی که بخشی به آن تعلق داشت نیز توضیح داد: «ما از نسلی حرف می‌زنیم که بازیگری را جدی گرفته بود. آن‌ها با مطالعه، با تمرین و با احترام به صحنه کار می‌کردند. مثل مرحوم مهدی فتحی، مثل عنایت بخش‌ی و امثال آن‌ها. این‌ها آدم‌های بزرگی بودند در بازیگری ایران که تعدادشان زیاد نبوده نیست.»

ارجمند در ادامه تأکید کرد که قضاوت نهایی درباره یک بازیگر با مردم است: «در نهایت، ما بازی می‌کنیم و می‌رویم. این مردم‌اند که در ذهن‌شان نگه می‌دارند چه کسی ماندگار شد. عنایت بخشی از آن‌هایی بود که ماندگار شد. هنوز وقتی نامش می‌آید، نقش‌هایش یادآوری می‌شود. این یعنی کارش را درست انجام داده.»

او درباره تأثیر بازی بخشی در «امام علی(ع)» گفت:«آن سریال هنوز هم یکی از بهترین مجموعه‌های تاریخی ماست. بازیگرانش توانستند خودشان را در نقش تثبیت کنند. امروز مردم وقتی یکی از سران خوارج را به یاد می‌آورند، تصویر عنایت بخشی می‌آید. این یعنی نقش درست نشسته است.»

ارجمند در پایان با ابراز تأسف از درگذشت این هنرمند پیشکسوت گفت: «از دست دادن چنین بازیگرانی آسان نیست. ما مثل ایشان زیاد نداریم. کسانی که هم تجربه داشته باشند، هم قدرت اجرا و هم احترام به کار. یادش گرامی خواهد ماند.»

عنایت‌الله بخشی از آن دست بازیگرانی بود که میان تئاتر و تصویر، میان نقش‌های منفی و مثبت، و میان سینمای مؤلف و بدنه، پلی حرفه‌ای برقرار کرد.  نقش‌آفرینی او در قامت نقش‌ها، نه صرفاً یک اجرا، بلکه بازنمایی انسانی و صحیح بود.

امروز با خاموشی این صدا و این حضور، بخشی از حافظه تصویری مخاطبان ایرانی نیز به خاطره پیوست؛ خاطره‌ای که در قاب آثار ماندگارش همچنان زنده خواهد ماند.