
به گزارش خبرنگار صبا، نشست صمیمانه اهالی زبان و ادبیات فارسی با حضور اسماعیل بقایی، ناصر فیض، میلاد عرفانپور و جمعی از شاعران، نویسندگان و فعالان رسانهای در سالن طاهره صفارزاده حوزه هنری انقلاب اسلامی برگزار شد.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه، در نشست صمیمانه اهالی زبان و ادبیات فارسی که با حضور جمعی از شاعران، نویسندگان و فعالان فرهنگی برگزار شد، با قدردانی از برگزارکنندگان این مراسم، دریافت نشان «پارسیجان» را افتخاری ارزشمند دانست و گفت: «من از قبل از این برنامه و این تجلیل اطلاعی نداشتم و واقعاً غافلگیر شدم. این همزمانی و انتخاب برای من بسیار مبارک و ارزشمند بود.»
وی با اشاره به سالگرد جنگ ۱۲ روزه و مقاومت مردم ایران افزود: «این دفاع بخشی از روح ایرانی است؛ روحی که ما را در طول هزاران سال حفظ کرده و تا امروز رسانده است. با همین روحیه به پیش خواهیم رفت و انشاءالله ایران از این مقطع نیز با سربلندی عبور خواهد کرد.»
بقایی با تأکید بر اهمیت زبان فارسی در هویت ملی اظهار کرد: «برای ما زبان فارسی فقط ابزار گفتوگو و ارتباط نیست. فارسی وطن است؛ فارسی عین ایران است. در هنگامه حوادث، اگر بخواهیم از همه داشتههای خود برای حفظ و افزایش اقتدار ملی بهره بگیریم، یکی از مهمترین این داشتهها سرمایههای فرهنگی و تمدنی ماست که در زبان فارسی متجلی شدهاند.»
سخنگوی وزارت امور خارجه ادامه داد: «استفاده درست از زبان فارسی فقط یک موضوع ذوقی یا زیباییشناسانه نیست، بلکه بهرهگیری از داراییهای تمدنی کشور است. وقتی به آثار بزرگان ادب فارسی مراجعه میکنیم، میبینیم حکمتهایی که قرنها پیش بیان شدهاند، امروز نیز میتوانند مبنای عمل و تصمیمگیری باشند.»
وی با اشاره به اشعاری از سعدی گفت: «در همین چند بیت کوتاه، میتوان اصولی را یافت که با دیپلماسی امروز ما ارتباط مستقیم دارند. بهترین اندیشهها را گذشتگان ما بیان کردهاند و هنر ما این است که آنها را پیدا کنیم و در زمان مناسب به کار بگیریم.»
بقایی افزود: «اگر ما در دستگاه دیپلماسی به زبان و ادب فارسی اهتمام داریم، به این دلیل است که راه دیگری نداریم. اگر بخواهیم نماینده شایستهای برای ملت ایران باشیم، باید ادبیات خود را بشناسیم، بدانیم که از کجا آمدهایم و بر چه پ
شتوانهای ایستادهایم.»
وی با اشاره به ظرفیت جهانی زبان فارسی تصریح کرد: «یکی از برکات مقاومت مردم ایران در ماههای اخیر، آشنایی بیشتر جهان با زبان فارسی بوده است. اگر کسی بخواهد ایران را بهدرستی بشناسد، ناگزیر باید زبان فارسی را بشناسد. زبان فارسی توانایی انتقال پیچیدهترین مفاهیم انسانی، فرهنگی و تمدنی را دارد.»
سخنگوی وزارت امور خارجه زبان فارسی را «مهمترین رشته تسبیح هویت ایران» توصیف کرد و گفت: «ما تلاش میکنیم از این زبان هم برای تقویت انسجام داخلی و هم برای معرفی هویت و فرهنگ ایرانی به جهان استفاده کنیم.»
بقایی همچنین با اشاره به حساسیت خود در استفاده از واژگان فارسی اظهار کرد: «شاید باور نکنید، اما گاهی برای تنظیم یک توییت یا پیام چند ساعت وقت میگذارم و با استادان زبان و ادبیات مشورت میکنم تا مطمئن شوم واژهای نادرست به کار نرفته است.»
وی تأکید کرد: «برخلاف تصور رایج، مسئولان دستگاه دیپلماسی مسئولیتی مستقیم در پاسداشت زبان فارسی دارند. وزارت امور خارجه به عنوان نماد حاکمیت ملی باید خود را به بهترین ابزارهای بیان و کلام مجهز کند و در حفظ و ارتقای زبان فارسی به عنوان مهمترین عنصر هویتی و تمدنی کشور نقشآفرین باشد.»
بقایی در پایان ضمن قدردانی از اهالی فرهنگ و ادب حاضر در این نشست، دریافت این نشان را برای خود و همکارانش ارزشمند دانست و ابراز امیدواری کرد که تعامل میان نهادهای فرهنگی و دستگاه دیپلماسی بیش از پیش گسترش یابد.

میلاد عرفانپور در این نشست با تأکید بر اهمیت زبان فارسی در حفظ هویت ملی و فرهنگی گفت: زبان فارسی خط مقدم فرهنگ و هویت ایرانی است و پاسداری از آن به معنای حفاظت از یکی از مهمترین سنگرهای تمدنی کشور به شمار میآید.
وی با اشاره به نقش زبان فارسی در صیانت از هویت تاریخی ایران افزود: شاید اهمیت راهبردی این زبان در نگاه نخست چندان آشکار نباشد، اما اهالی فرهنگ و ادبیات بهخوبی میدانند که تضعیف زبان فارسی میتواند به آسیبدیدن دیگر مؤلفههای هویتی و فرهنگی کشور منجر شود.
عرفانپور همچنین با اشاره به واکنش جامعه ادبی به تحولات اخیر اظهار کرد: از آغاز جنگ ۱۲ روزه تاکنون هزاران شعر در این زمینه سروده شده و شاعران فارسیزبان همچون مقاطع مختلف تاریخی در خط مقدم پاسداری از زبان و فرهنگ ایران حضور داشتهاند.

مأموریت اصلی دفتر پاسداشت زبان فارسی کار اداری و دستوری نیست
ناصر فیض، مدیر دفتر پاسداشت زبان فارسی، به بیان رسالت و اهداف این دفتر پرداخت و گفت: پایه اصلی رشتهای که حوزه هنری بر آن بنا شده، ادبیات فارسی است و از همان ابتدا نیز به زبان فارسی توجه ویژهای داشته است. با این حال چند سال پیش تصمیم گرفته شد بهصورت اختصاصی به زبان فارسی پرداخته شود تا ظرافتها و ظرفیتهای این زبان در جایگاه تأثیرگذار آن بیشتر شناخته و از آن بهره گرفته شود.
او افزود: مأموریت اصلی دفتر پاسداشت زبان فارسی کار اداری و دستوری نیست، بلکه تلاش میکند دغدغه زبان فارسی را در میان مسئولان و متولیان این حوزه تقویت کند تا وظایف خود را با دقت بیشتری انجام دهند.
مدیر دفتر پاسداشت زبان فارسی ادامه داد: به همین اعتبار، لوح یادبود «سرو سیمین» به افرادی اهدا میشود که در عرصه زبان فارسی و یا در حوزههای مختلف فرهنگی و هنری تأثیرگذار بودهاند. این انتخاب تنها بر اساس جایگاه افراد نیست، بلکه دغدغهمندی و میزان اثرگذاری آنها نیز مورد توجه قرار میگیرد.
فیض تصریح کرد: به گمان من، این دفتر تا امروز توانسته توجه بیشتری را به زبان فارسی، بهعنوان میراثی تمدنی و هزارساله، جلب کند. از سوی دیگر، رهبر شهید نیز همواره در دیدارهای مختلف بر اهمیت زبان فارسی تأکید داشتند. ما نیز امیدواریم در مسیر پاسداشت این زبان ارزشمند گامهای مؤثری برداشته باشیم.

رهبر شهید نگران فرسایش زبان فارسی و بیاعتنایی به واژگان فارسی بود
در ادامه این نشست، محسن مومنیشریف رئیس سابق حوزه هنری انقلاب اسلامی، نویسنده و پژوهشگر گفت: زبان ستون فقرات تمدن و خط مقدم استقلال فرهنگی ماست. رهبر شهید بیش از بسیاری از مسئولان و شخصیتها نسبت به زبان فارسی اهتمام داشتند و همواره دغدغه حفظ و تقویت آن را دنبال میکردند.
او افزود: روزی به مناسبتی به لبنان سفر کرده بودم و برای دیدار با شهید سیدحسن نصرالله و ثبت و ضبط خاطرات ایشان حضور داشتم. پس از بازگشت، گزارشی از این سفر و اتفاقات آن به رهبر ارائه کردم. ایشان پرسشهای متعددی مطرح کردند و با دقت جزئیات را جویا شدند تا اینکه درباره زبان سؤال کردند.
مومنیشریف ادامه داد: در پاسخ توضیح دادم که برای مخاطبان لبنانی دورههای آموزش زبان فارسی برگزار میشود و مترجم نیز در اختیار آنان قرار دارد. آنچه برای ایشان اهمیت داشت، نگرانی از فرسایش زبان فارسی و بیاعتنایی به واژگان فارسی بود. این موضوع نشان میداد که حفظ و گسترش زبان فارسی تا چه اندازه برای ایشان اهمیت دارد.
وی افزود: از همین رو، استفاده مدیران و مسئولانی چون آقای بقایی از زبان فارسی در بزنگاههای حساس و موقعیتهای مهم، ارزش و اهمیت فراوانی دارد و امیدوارم این رویکرد همچنان ادامه پیدا کند. ما به وجود چنین شخصیتهایی افتخار میکنیم. همانگونه که رهبر معظم انقلاب نیز تأکید کردهاند، اگر قرار باشد از میان هنرها یکی را برای سرمایهگذاری ویژه انتخاب کنیم، آن هنر شعر است.
او در پایان اظهار امیدواری کرد که این نگاه راهبردی به زبان و ادبیات فارسی در سراسر کشور و در میان همه افراد تأثیرگذار بیش از پیش گسترش یابد.

یوسفعلی میرشکاک: زبان فارسی و هویت ایرانی در گرو پیروزی و وحدت ملی است
یوسفعلی میرشکاک، شاعر و پژوهشگر، در ادامه نشست با اشاره به جایگاه زبان فارسی در هویت ایرانی گفت: «زبان ما هویت ماست» و بخش مهمی از این هویت در زبان فارسی تجلی یافته است.
وی با تأکید بر شرایط حساس کشور، اظهار کرد که سرنوشت زبان فارسی و فرهنگ ایرانی با سرنوشت ملت ایران گره خورده است و آنچه امروز در میدانهای مختلف از جمله عرصه دیپلماسی و مذاکرات رقم میخورد، بر آینده این هویت فرهنگی تأثیرگذار خواهد بود.
میرشکاک از شاعران، نویسندگان، ادیبان و هنرمندان خواست فارغ از اختلافنظرهای سیاسی و جناحی، بر مسئله وحدت ملی تمرکز کنند و از مردم، نظام، دولت و مجموعه مسئولانی که در حال پیگیری امور کشور هستند حمایت کنند.
وی با اشاره به مشکلات اقتصادی و فشارهای معیشتی گفت مردم ایران با وجود همه دشواریها همچنان پای کشور ایستادهاند و جامعه فرهنگی نیز باید در کنار آنان قرار گیرد.
این شاعر همچنین با اشاره به آنچه «جنگ و نزاع همهجانبه» علیه ایران خواند، تأکید کرد که بیتفاوتی نسبت به شرایط کنونی پذیرفتنی نیست و هنرمندان باید نسبت به سرنوشت کشور احساس مسئولیت داشته باشند.
او زبان فارسی را بخشی جداییناپذیر از هویت تاریخی و فرهنگی ایرانیان دانست و تأکید کرد: حفظ زبان و فرهنگ فارسی در شرایط کنونی با تحولات اجتماعی، فرهنگی و حتی دیپلماتیک کشور پیوند خورده و نیازمند توجه جدی فعالان فرهنگی است.
میرشکاک همچنین با اشاره به سرعت تحولات منطقه و جهان افزود: امروز بیش از هر زمان دیگری به همدلی و انسجام نیاز داریم و رسانهها نیز باید در انتقال دقیق واقعیتهای جامعه و شرایط کشور نقش مؤثرتری ایفا کنند.
میرشکاک در پایان با قرائت چند بیت شعر، از تلاشهای دستگاه دیپلماسی کشور تقدیر کرد و گفت:
«بر مردم این دیار، ماشاالله
بر این همه اقتدار، ماشاالله
فریاد شما موشک خیبرشکن است
بر امت ذوالفقار، ماشاالله»

ادبیات فارسی ظرفیت بالایی برای شکلدهی به استعارههای فرهنگی دارد
در ادامه این نشست، سیدعلی میرفتاح شاعر، نقاش، طنزپرداز و روزنامهنگار پیشکوست گفت: برای پرهیز از تکرار مباحثی که درباره اهمیت زبان فارسی مطرح شد، ترجیح میدهم به مسئله دیگری اشاره کنم. زبان فارسی اگرچه از پشتوانهای تاریخی، عرفانی و ادبی برخوردار است، اما امروز با مسائل و چالشهای متعددی مواجه است و باید بتواند خود را با شرایط و نیازهای جدید هماهنگ کند.
وی افزود: بخشی از این چالش به آن بازمیگردد که زبان فارسی هنوز نتوانسته بهطور کامل با فضای مجازی و اقتضائات رسانهای امروز سازگار شود، یا شاید ما در این زمینه آنگونه که باید عمل نکردهایم. در حالی که ادبیات فارسی ظرفیت بالایی برای ایجاد تفاهم، انتقال معنا و شکلدهی به استعارههای فرهنگی دارد، از این ظرفیت ارزشمند به اندازه کافی بهرهبرداری نشده است.
میرفتاح با تأکید بر نقش رسانهها در این زمینه اظهار کرد: هنوز در حوزه رسانه و استفاده از ظرفیتهای ادبیات فارسی، فرصتها و زمینههای فراوانی برای فعالیت و اثرگذاری وجود دارد. با این حال، در جریان رخدادها و تحولات اخیر، نوعی هماهنگی و همافزایی میان بخشهای مختلف شکل گرفته که قابل توجه است.
وی در پایان خاطرنشان کرد: به نظر میرسد این انسجام و همدلی، فراتر از برنامهریزیهای معمول اداری، حاصل همراهی و همافزایی جمعی باشد و همین مسئله میتواند زمینهساز بهرهگیری بهتر از ظرفیتهای زبان و ادبیات فارسی در عرصههای مختلف شود.

وحید یامینپور: جهان امروز به سمت زبان مستقیم حرکت میکند
وحید یامینپور در ادامه این نشست با نگاهی به ماهیت دیپلماسی در جهان گفت: «سالها برای من سؤال بود که دیپلماتها چگونه سخن میگویند؛ معنایی را اراده میکنند اما لفظ دیگری را به کار میبرند. زبان دیپلماسی معمولاً زبانی غیرمستقیم و پیچیده بوده است.»
وی با بیان اینکه دیپلماسی در طول تاریخ بر پایه ابهامهای حسابشده شکل گرفته، افزود: «اما امروز به نظر میرسد جهان در حال حرکت به سمت صراحت بیشتری است. جبههها روشنتر شدهاند، مردم مستقیمتر سخن میگویند و زبان دیپلماسی نیز در حال تغییر است.»
یامینپور با اشاره به عملکرد دستگاه سیاست خارجی ایران گفت: «امروز زبان دیپلماسی جمهوری اسلامی مستقیمتر، روشنتر و صریحتر شده و در آن قدرت، صداقت و دلسوزی برای مردم و بشریت دیده میشود.»
وی خطاب به اسماعیل بقایی و همکاران وزارت امور خارجه اظهار کرد که این صراحت و استقامت در گفتار، بازتاب تحولی است که در عرصه جهانی در حال شکلگیری است.
یاد شهدای خدمت و شهدای مقاومت گرامی داشته شد
در بخش دیگری از نشست، حاضران با یادآوری نام و یاد شهید آیتالله سید ابراهیم رئیسی و همراهانش، شهدای مقاومت، شهدای مدرسه و فرماندهان شهید کشور، به مقام آنان ادای احترام کردند. در این بخش از برنامه، حاضران با ذکر صلوات، یاد شهدای خدمت و شهدای مقاومت را گرامی داشتند.

حسین شهرستانی: دیپلماسی و میدان مکمل یکدیگرند
در ادامه نشست حسین شهرستانی، مدیر گروه حکمت هنر پژوهشکده فرهنگ و هنر اسلامی، به موضوع «میدان و دیپلماسی» پرداخت و گفت دوگانهای که طی سالهای گذشته میان این دو مفهوم شکل گرفته، دوگانهای نادرست و کاذب است.
وی با ارجاع به شاهنامه و سنت فرهنگی ایران توضیح داد که در فرهنگ ایرانی، «پهلوان» و «وزیر» دو شخصیت متضاد نیستند، بلکه مکمل یکدیگر به شمار میروند.شهرستانی گفت: «پهلوان در فرهنگ ایرانی فقط نماد قدرت و جنگاوری نیست؛ او زبانآور و خردمند نیز هست. از سوی دیگر، وزیر هم صرفاً یک مدیر اداری نیست، بلکه باید از شجاعت و جسارت برخوردار باشد.»
وی با اشاره به فضای سیاسی و رسانهای کشور اظهار کرد که امروز بخشی از روحیه حماسی ملت ایران در گفتار مسئولان سیاست خارجی نیز انعکاس یافته است. شهرستانی در این زمینه به یکی از مواضع اخیر دستگاه دیپلماسی اشاره کرد و گفت برخی جملات و واکنشهای قاطع مسئولان سیاست خارجی، در فضای رسانهای منطقه و جهان بازتاب گستردهای پیدا کرده است؛ زیرا این سخنان در عین حفظ منطق دیپلماتیک، حامل پیام اقتدار و اعتماد به نفس ملی نیز بودهاند.
وی در پایان تأکید کرد که همانگونه که سخنگوی نهادهای نظامی باید نماد عقلانیت باشد، سخنگوی دستگاه دیپلماسی نیز باید نماینده شجاعت و اعتماد به نفس ملی باشد و این دو وجه در کنار یکدیگر تصویر کاملتری از جمهوری اسلامی ایران ارائه میکنند.

هادی مقدمدوست: امروز در میدان و دیپلماسی شاهد وقوع هنر هستیم
هادی مقدمدوست، نویسنده و کارگردان، در ادامه این نشست با اشاره به تحولات روزهای اخیر گفت: «آنچه امروز در عرصههای مختلف کشور، چه در میدان و چه در حوزه روابط بینالملل میبینیم، شباهت زیادی به یک اثر هنری دارد.»
وی اظهار کرد: «گاهی اتفاقاتی در میدان و دیپلماسی رخ میدهد که حتی انجام آن برای یک هنرمند نیز دشوار است. در واقع امروز شاهد نوعی آفرینش هنری در عرصههای مختلف هستیم.»
مقدمدوست با اشاره به نقش اسماعیل بقایی در این عرصه افزود: «یکی از مهمترین ابزارهای تأثیرگذاری در این مسیر، زبان فارسی است. زبانی که بنیاد آن بر صداقت و روشنی استوار است و امروز میبینیم که در مواضع و سخنان مسئولان دستگاه دیپلماسی از این ظرفیت به خوبی استفاده میشود.»
وی همچنین با اشاره به تفاوت زبان ایران با زبان دشمنان کشور گفت: «خوشبختانه در مواضع اخیر، صراحت و روشنی کلام به خوبی دیده میشود و این مسئله قابل تقدیر است.»
علیرضا قزوه ،: جایگاه ادبیات در دیپلماسی فرهنگی باید تقویت شود
علیرضا قزوه ، شاعر و نویسنده، نیز در سخنانی با اشاره به ضرورت توجه بیشتر به ظرفیتهای فرهنگی در عرصه سیاست خارجی، از برگزاری این نشست تقدیر کرد. وی با اشاره به فعالیت خود در حوزه پاسداشت زبان فارسی و همچنین تجربه چندین ساله حضور در دستگاه دیپلماسی گفت: «این روزها، روزهای میدان و دیپلماسی است و به همین دلیل معتقدم تجلیل از آقای بقایی اقدامی ارزشمند و بهجا بود؛ زیرا ایشان توانستهاند تصویری از دیپلماسی مبتنی بر واقعیتهای میدان را به جهان ارائه کنند.»
قزوه با اشاره به سالهای حضور خود در هند و تاجیکستان اظهار کرد: «در طول سالهای فعالیت دیپلماتیک، تلاش کردم نشان دهم که اهالی فرهنگ و هنر نیز میتوانند در عرصه روابط بینالملل نقشآفرین باشند. هنوز هم وقتی از کشورهایی مانند هند و تاجیکستان مسئولان و چهرههای فرهنگی به ایران میآیند، ارتباطات فرهنگی آن دوران را به یاد میآورند.»
وی در ادامه با انتقاد از کمتوجهی به ظرفیت نخبگان فرهنگی در عرصه دیپلماسی فرهنگی کشور گفت: «افراد توانمند بسیاری در حوزه شعر، ادبیات و اندیشه داریم که میتوانند در مسئولیتهای فرهنگی خارج از کشور نقشآفرینی کنند. ظرفیت این چهرهها در رایزنیهای فرهنگی، سفارتخانهها و مراکز فرهنگی ایران در جهان باید بیشتر مورد استفاده قرار گیرد.»
این شاعر با ذکر خاطراتی از دوران حضور در هند، به نقش تاریخی شاعران و ادیبان در مناسبات سیاسی و فرهنگی اشاره کرد و گفت در سنت فرهنگی ایران و هند، اهل ادب همواره در کنار حاکمان و سیاستمداران نقشآفرین بودهاند و این تجربه ارزشمند میتواند امروز نیز مورد توجه قرار گیرد.
قزوه در پایان با اشاره به لحن و ادبیات سخنگوی وزارت امور خارجه گفت: «امروز شاهد آن هستیم که طنز، ادبیات، ایجاز و ظرافتهای زبانی در سخنان برخی مسئولان کشور از جمله آقای بقایی بیشتر دیده میشود و این اتفاق مثبتی است که میتواند به ارتباط بهتر با افکار عمومی کمک کند.»
ماندگاری سخنانی که در بزنگاههای تاریخی و لحظات حساس بیان میشوند
همچنین علی داوودی شاعر و مدیر دفتر شعر مرکز آفرینشهای ادبی در این نشست اظهار کرد: گاهی جزئیات بسیاری از رخدادهای سیاسی و نظامی به مرور زمان از حافظه عمومی کمرنگ میشود، اما سخنانی که در بزنگاههای تاریخی و لحظات حساس بیان میشوند، ماندگاری بیشتری پیدا میکنند و در ذهن مردم باقی میمانند.
وی افزود: امروز نیز بخش مهمی از تحولات و تأثیرگذاریها از مسیر کلمات و روایتها شکل میگیرد. خوشحالیم که در این مقطع، میان مسئولان و مردم نوعی همزبانی و وفاق شکل گرفته و بسیاری از مسائل با زبانی مشترک و قابل فهم برای جامعه بیان میشود.
در ادامه این نشست، فریبا یوسفی شاعر گفت: امیدوارم اینگونه تلاشها و رصدها در معرفی و تقدیر از افرادی که فراتر از وظایف سازمانی و حرفهای خود به زبان فارسی اهمیت میدهند، تداوم پیدا کند. به نظر میرسد در این مسیر گامهای مؤثری برداشته شده و مسیر مناسبی پیش روی ما قرار دارد. امیدوارم از این پس نیز با قدرت و جدیت بیشتری این راه ادامه پیدا کند.
یوسفی خاطرنشان کرد: برگزاری چنین بزرگداشتها و آیینهای تقدیر میتواند نقش مهمی در جلب توجه عمومی به جایگاه زبان و ادبیات فارسی داشته باشد و موجب شود اهمیت این میراث ارزشمند فرهنگی بیش از پیش مورد توجه مردم و مسئولان قرار گیرد.

در پایان این نشست، متن لوح تقدیر قرائت شد و در پایان، لوح سپاس و قدردانی و نشان «سرو سیمین پارسیجان» به اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه، اهدا شد.