ناصر ارباب/صبا، نمایش «اژدهاک» نوشته بهرام بیضایی این روزها به کارگردانی آرش اشاداد در کارگاه نمایش مجموعه تئاتر شهر اجرا می‌شود. اشاداد که سال‌ها با محدودیت‌های حرفه‌ای مواجه بوده، این اثر را نه‌تنها یک انتخاب هنری، بلکه نمادی از بازگشت دوباره خود به صحنه می‌داند. او در گفت‌وگو با صبا از دلایل انتخاب این نمایشنامه، شرایط امروز تئاتر، جایگاه آثار بیضایی و ویژگی‌های اجرایی «اژدهاک» سخن گفته است.

«اژدهاک» نمایشی بود که سال‌ها منتظر اجرای آن ماندم
آرش اشاداد درباره انتخاب این اثر گفت: پیش از این بیشتر آثار بیضایی را کار کرده بودم و «اژدهاک» تنها متنی بود که فرصت اجرای آن را پیدا نکرده بودم. سال ۱۳۹۷ قصد داشتم این نمایش را روی صحنه ببرم اما همان روز نخست اجرا متوقف شد و عملاً امکان ادامه کار از من گرفته شد.
وی ادامه داد: بعد از آن اتفاق، همیشه با خودم فکر می‌کردم اگر روزی دوباره امکان فعالیت رسمی پیدا کنم، با همین نمایش به صحنه بازخواهم گشت. حتی دو سال پیش نیز نمایشی دیگر را آماده اجرا داشتم اما به دلیل محدودیت‌هایی که وجود داشت، ناچار شدم آن را با نام یکی از شاگردانم روی صحنه ببرم. وقتی دوباره اجازه فعالیت پیدا کردم، تصمیم گرفتم بازگشتم را با «اژدهاک» رقم بزنم.

تئاتری‌ها نباید خانه‌نشین شوند
این کارگردان درباره دشواری‌های فعالیت در سال‌های اخیر گفت: چالش‌های من فقط به ممنوعیت کاری محدود نمی‌شد. در این سال‌ها فعالیت‌های مختلفی را به شکل غیررسمی ادامه دادم اما واقعیت این است که تئاتر نیاز به نفس کشیدن دارد. ما در مقطعی اعتراض کردیم و تصمیم گرفتیم اجرا نرویم، اما امروز معتقدم جامعه به تئاتر نیاز دارد و تئاتری‌ها نباید خانه‌نشین شوند.
وی افزود: احساس می‌کنم نسبت به گذشته نوعی گشایش در فضای تئاتر به وجود آمده است. پیش‌تر برای هر اجرا با محدودیت‌های بیشتری مواجه بودیم اما امروز شرایط متفاوت شده و امکان طرح برخی موضوعات و اجرای برخی متون بیشتر از گذشته فراهم است.

آثار بیضایی برای همه دوران‌ها نوشته شده‌اند
اشاداد درباره علاقه خود به آثار بهرام بیضایی گفت: بعضی‌ها تصور می‌کنند من صرفاً از روی تعصب سراغ آثار بیضایی می‌روم، اما واقعیت این است که دلیل علاقه من کیفیت شگفت‌انگیز این نوشته‌هاست. بیضایی نویسنده‌ای است که هر بار آثارش را می‌خوانی، احساس می‌کنی برای امروز نوشته شده‌اند.
وی ادامه داد: «اژدهاک» را زمانی نوشته که تنها ۲۱ سال داشته، اما هنوز هم متن زنده، معاصر و تأثیرگذاری است. کمتر نویسنده‌ای را می‌توان پیدا کرد که تا این اندازه بر ادبیات، ساختار، تفکر و جهان‌بینی مسلط باشد. به همین دلیل معتقدم آثار بیضایی گذر زمان را پشت سر گذاشته‌اند و همچنان قابلیت ارتباط با مخاطب امروز را دارند.
جایی که تماشاگر برای اژدهاک گریه می‌کند
این کارگردان درباره مهم‌ترین ویژگی نمایش گفت: جذاب‌ترین بخش «اژدهاک» برای من واکنشی است که مخاطب در پایان اثر نشان می‌دهد. اتفاق عجیبی رخ می‌دهد؛ تماشاگر در نهایت برای اژدهاک دلسوزی می‌کند و حتی با او همدلی دارد. این جابه‌جایی نگاه و شکستن مرز میان خیر و شر یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های نمایش است.
او افزود: در اجرا تغییرات محدودی ایجاد کردم و از منظر اجرایی تا حدی به سمت فضای پست‌مدرن حرکت کرده‌ام اما ساختار اصلی اثر همچنان در بستر اسطوره‌ای آن حفظ شده است. تلاش کردم هم به متن وفادار بمانم و هم امکان ارتباط بیشتر مخاطب امروز با اثر را فراهم کنم.

کمترین دخالت را در متن داشتم
اشاداد درباره تغییرات اعمال‌شده در متن نیز گفت: برای نخستین بار در زندگی حرفه‌ای‌ام تا این اندازه کم در متن دست برده‌ام. تقریباً همه چیز همان چیزی است که بیضایی نوشته و فقط در بخش کوچکی تغییری جزئی ایجاد شده است. احساس می‌کردم خود متن به اندازه کافی کامل و قدرتمند است و نیازی به دخل و تصرف گسترده ندارد.
وی افزود: «اژدهاک» از جمله متن‌های کوتاه بیضایی است و همین ویژگی به اجرای آن کمک کرده است. متن ظرفیت لازم برای ارتباط با مخاطب امروز را در خود دارد و نیازی نبود چیزی به آن اضافه یا از آن کم شود.

مخاطب امروز ریتم تندتر می‌خواهد
این کارگردان در پایان با اشاره به تغییر ذائقه مخاطبان امروز اظهار کرد: مخاطب امروز معمولاً حوصله مواجهه طولانی با متون کلاسیک و آرکائیک را ندارد. به همین دلیل تلاش کردیم اجرا ریتم مناسبی داشته باشد و در زمانی حدود ۴۵ دقیقه به پایان برسد.
وی در پایان گفت: امروز مخاطب بیش از هر چیز به دنبال تصویر، ریتم و روایت است. با این حال اگر متن قدرتمند و اجرا درست باشد، همچنان می‌توان او را با ادبیات و جهان نمایشی عمیق درگیر کرد و «اژدهاک» یکی از همین آثار است که هنوز توانایی تأثیرگذاری بر تماشاگر را دارد.