به گزارش صبا، احمد دهقان، رمان‌نویس در گفت و گویی ده کتاب برای خواندن در ایام جنگ معرفی کرد. وی در مورد جنگ نیز گفت: جنگ هولناک‌ترین حادثه‌ای است که یک نفر می‌تواند در زندگی‌اش تجربه کند. و این گفته موراکامی کاملاً درباره آدم‌هایی که جنگ را تجربه کرده‌اند، صدق می‌کند: «وقتی طوفان تمام می‌شود، یادت نمی‌آید چطور از آن گذشتی، چطور جان سالم به در بردی، حتی مطمئن نیستی که طوفان واقعاً شده باشد! اما یک چیز مسلم است، وقتی از طوفان بیرون آمدی، دیگر همان آدم سابق نیستی، همان آدمی که قدم در درون طوفان گذاشته بود…»

در این روزها که جنگ همسایه دیوار به دیوارمان شده، می‌توان درباره آن خواند و به این جمله ویل دورانت فکر کرد که چرا از ۳۴۲۱ سال تاریخ مدون بشر فقط ۲۶۸ سال بدون جنگ طی شده است.

گمان می‌کنم تمامی عمرم با ادبیات جنگ و کتاب‌های جنگ طی شده باشد. به همین دلیل هم سعی کرده‌ام کتاب‌هایی معرفی شوند که فقط روایت جنگ نیست، بلکه می‌تواند ما را بیشتر با واقعیت‌ درونی این بلای بشری آشنا کند. از خیلی از کتاب‌ها نام نبرده‌ام که بسیاری از آن‌ها از میراث بشری هستند، آثاری از لئو تولستوی، میخاییل شولوخوف، هاینریش بل و خیلی‌های دیگر. بسیاری از این کتاب‌ها را در وقت ارامش باید خواند.

زندگی جنگ و دیگر هیچ، اوریانا فالاچی: کتاب با یک سوال سادۀ خواهر اوریانا از او آغاز می‌شود: زندگی یعنی چه؟ و او سرتاسر ویتنام را زیر اتش طی می‌کند تا جوابی برای آن پیدا کند. زندگی، جنگ و دیگر هیچ یکی از واقعی‌ترین و هولناک‌ترین کتاب‌های مستندی است که درباره جنگ نوشته شده است: «بیا خوهر کوچکم، الیزابا، تو می‌خواستی بدانی زندگی یعنی چه؟ زندگی چیزی است که باید خوب پرش کرد، از وقایع و دیدنی‌ها، از اعمال و افکار، و چه بهتر که از اعمال و افکار بشری پر شود.»

ده کتاب خواندنی برای روزهای جنگ

خزه، هربر لو پوریه، ترجمه احمد شاملو: یکی از رمان‌های خوب جنگی که ترجمه زیبای احمد شاملو صد برابر شیرین‌ترش کرده است. رمان درباره سرباز جوانی است که خانواده‌اش را در جنگ از دست داده و از سر استیصال به دهکده‌ای برای ادامه زندگی پناه می‌برد. این رمان نمادی است از مقاومت یک ملت در برابر اشغال دشمن.

جامعه‌شناسی جنگ، گاستون بوتول: این کتاب کم‌حجم یکی از بهترین کتاب‌هایی که با زبان شیرین و صدالبته تحقیقی ما را با واقعیت جنگ آشنا می‌کند و به پرسش‌های امروز ما پاسخ می‌دهد. بوتول در همان آغاز می‌گوید: «نخستین چیزی که مانع از مطالعه علمی جنگ‌ها می‌شود، این است که پدیدۀ جنگ در عین حیرت‌انگیز بودن، برای ما آن‌قدر عادی است که به سختی می‌توانیم از آن شگفت‌زده شویم. هیچ خواننده‌ای نیاز ندارد تا به او بگویند که جنگ از لحاظ فیزیکی یا تجربی چگونه چیزی است؛ هر کس تصوری از جنگ دارد. بنابر این ابتدا باید با بداهت کاذب جنگ مبارزه کرد…»

تاریخ بی‌خردی از تروا تا ویتنام، باربارا تاکمن: اسم کتاب توپ‌های ماه اوت حتماً به گوش‌تان خورده و یا شاید آن را خوانده باشد. تاریخ بی‌خردی هم از نوشته‌های این نویسنده است. در تاریخ بی‌خردی نویسنده از زاویۀ جالب و بدیعی به تاریخ می‌نگرد و نشان می‌دهد که از آغاز تاریخ مدون، بی‌خردی دامن‌گیر بشر بوده. او به طور مستند نشان می‌دهد که چگونه عدم توجه به عقل سلیم، منجر به وقوع جنگ‌ها و فجایع تاریخی شده است. این کتاب در واقع داستان شماری از خطاهای بزرگ تاریخی است، اندرز گذشته و عبرت حال.

اعدام سرباز اسلوویک، ویلیام بردفورد هیوئی: این کتاب ماجرای سرباز ساده‌لوحی به نام ادی اسلوویک است که ناگهان خود را در برابر جوخه اعدام می‌بیند. اسلوویک تنها سربازی بود که از زمان جنگ‌های داخلی آمریکا تا سال ۱۹۴۵ به جرم فرار از جبهه تیرباران شد. این کتاب یکی از بهترین زندگی‌نامه‌های جنگ است که همگان را درباره چیستی و چرایی جنگ به تفکر وامی‌دارد.

جنگ چهره زنانه ندارد، سوتلانا الکسیویچ: الکسیویچ در سال ۲۰۱۵ برنده جایزه ادبی نوبل شد. ان هم نه به خاطر رمان و داستان و شعر، بلکه به خاطر مستندنگاری‌های بی‌نظیرش. یعنی هر چقدر دولت شوروی با بریز و بپاش فراوان، کتاب‌های تبلیغی بی‌شماری را منتشر کرد، او تنها با انتشار چند کتاب توانست تاریخ و و روایت واقعی و بی‌بدیلی از جنگ جهانی دوم، فاجعه چرنویل، اشغال افغانستان و… ارائه دهد و آن همه کتاب را به پستوی کتابخانه‌ها عقب براند. جنگ چهره زنانه ندارد، خاطرات زنان سرباز طی جنگ جهانی دوم است. و یک نکته مهم، کتاب‌های بزرگ را نویسندگان بزرگ می‌نویسند. مقدمۀ فوق‌العاده این کتاب را ببینید. ارزش چند بار خواندن را دارد.

استالین، ادوارد راژینسکی: اتوبیوگرافی‌نویسی در دنیا سابقه‌ای طولانی دارد و چهره‌های مشهور همچون رومن رولان، در کنار رمان‌نویسی، زندگی‌نامه‌های متعددی را در اختیار مخاطبان قرار داده‌اند. امروزه زندگینامه‌نویسی از ژانرهای خواندنی و پرفروش در جهان است. آن‌چه کتاب استالین را متمایز می‌کند، شیوه جذاب راژینسکی و همچنین استفاده از پرونده‌های گوناگون برای نوشتن این کتاب است. در ایران چند ترجمه از این کتاب وجود دارد، اما شاید بهترین و صدالبته ارزان‌ترینش متعلق است به انتشارات روزنامه اطلاعات. بالاخره قیمت کتاب امروزه برای اهالی کتاب مهم است.

پوست، کوتزیو مالاپارته: عالی است. کتاب قربانی نوشته مالاپارته از شاهکارهای ادبی جهان است، اما من می‌خواهم کتاب دیگر او یعنی پوست را معرفی کنم. مالاپارته در این کتاب فاصله بین ورود متفقین به ناپل در جنوب ایتالیا تا خروج سربازان آمریکایی را روایت کرده است. اما لطفا این کتاب را فقط به عنوان رمان نخوانید. پوست شامل وقایع‌نگاری، اندیشه‌های نویسنده درباره آمریکایی‌ها در مدت حضورشان در ناپل و خیلی چیزهای دیگر است. بخوانید و ببینید اشغال چقدر دردناک است.

پروانه و تانک، ارنست همینگوی: همینگوی رمان‌های مشهوری دارد که بارها و بارها به فیلم تبدیل شده‌اند؛ وداع با اسلحه یا زنگ‌ها برای که به صدا در ‌می‌آید. اما پروانه و تانک کتاب کم‌حجمی است که شامل پنج داستان کوتاه از وقایع جنگ‌های داخلی اسپانیا است. بارها گفته شده که این داستان‌ها با کمترین تغییر، از واقعیت جنگ گرفته شده‌اند. برای این‌که پی ببریم در دوران جنگ، زندگی ما چقدر شبیه داستان‌هایی است که بعدها درباره آن می‌نویسند، این کتاب عالی است.

هنر جنگ، سون تزو: کتابچه‌ای کوچک و افسانه‌ای که از دوران چین باستان بر جای مانده است. سون تزو به عنوان یک خردمند، در این کتاب مهمترین استراتژی‌های جنگی را در کمترین کلمات بیان کرده است. اما باور کنید این کتاب فراتر از قوانین جنگی است. سون تزو به عنوان یک فیلسوف، حکمت‌هایی را برای رویارویی با جنگ (زندگی؟) بیان می‌کند؛ آن‌چه انسان امروزی دائم با آن دست به گریبان است.

نشر اول:  ایبنا