به گزارش صبا، خبرنگاران رسانه‌های خارجی و داخلی در ساعات ابتدایی صبح امروز درحالی وارد عمارت «رکیب‌ خانه» یا همان موزه‌ هنرهای تزیینی اصفهان شدند که بسیاری از جداره‌ها، سقف‌ها، درب و پنجره‌های گره چینی و ارسی‌های ارزشمند آن از هم گسیخته بودند.

وضعیت پریشان تزیینات نقاشی و آینه اتاق آینه کاری عمارت رکیب خانه در همان بدو ورود خبرنگاران حکایت از شرایط دشوار عمارت داشت. سقف‌های ریخته شده، تزیینات و آرایه های معماری فروریخته، پنجره‌های ارزشمند گره چینی آسیب دیده به همراه مقرنس‌هایی که ترک برداشته بودند، مجموعه شرایط ناگواراین بنای تاریخی بر اثر امواج شدید بمباران‌ها در دولتخانه صفوی را نشان می‌داد.

تازیانه بمباران بر تن رکیب‌خانه

برخی کارشناسان پیشکسوت و صاحب نام میراث فرهنگی با دیدن این مناظر، متعجب و شوکه شده بودند. میزان آسیب‌ها برای آن‌ها قابل هضم نبود چراکه سال‌ها در همین بناها با خون دل و وسواس تمام مرمت و حفاظت کرده بودند تا آن‌ها را سالم به دست آیندگان بسپارند.

بیشتر از همه این میزان از آسیب ها برای احمد منتظر شوکه کننده بود. او از اساتید پیشکسوت مرمت و دانشگاه هنر اصفهان است که برای پاسداری ، حفاظت و احیای بسیاری از بناهای تاریخی این شهرموزه از هیچ کوششی فروگذار نکرده است.

او می‌گوید: «دولتخانه صفوی مجموعه وسیعی ست و آسیب‌های آن با این شرایط گسترده خواهد بود اما نمی توان شتابزده برای رسیدگی وارد عمل شد؛ این موضوع نیاز به طمانیه دارد.»

منتظر در حالی که از آینده این بناهای تاریخی و شرایط دشوار آن‌ها با وجود اندک شمار کارشناسان حاذق میراث فرهنگی بیم دارد، ادامه می‌دهد: «مجموعه نفیس دولتخانه صفوی، مانند یک بارِ شیشه بوده که ضربه خورده و حالا باید با احتیاط کامل ، این بار را به زمین بگذاریم. باید آسیب‌شناسی و سازه را بررسی کرد. باید مواردی که دچار ریزش و تخریب شده را با دقت بررسی و موارد تاریخی را استخراج کنیم و سرجایش منتقل کنیم.»

منتظر به سختی با رسانه‌ها صحبت می‌کند و می‌گوید که شرایط برایش با وجود دیدن این آسیب‌ها بر در و دیوار و تزیینات رکیب‌خانه، سخت است و قلبش به درد آمده: «مهم است که برای رسیدگی به وضعیتی که پیش آمده عجله نکنند. چنین وضعیتی، عجله‌بردار نیست. این کار صلح می‌خواهد. هرکسی باید با ما آشتی کند، باید زودتر آشتی کند؛یونسکو یا نمی‌دانم هرکجای دیگر. باید صحبت کنیم و به موضوعات بپردازیم. مرمتی جایی مثل رکیب رخانه می تواند ۲۰ سال طول بکشد .

خبرنگار الجزیره از بالای برج رکیب‌خانه روبه روی دوربین از میزان و شدت تخریب‌های ناشی از شدت انفجارها و بمب‌باران‌ها می‌گوید. خبرنگار تلوزیون آذربایجان و صدای افغان هم گزارشات خود را مخابره می‌کنند.

عکاس آژانس عکس «نور فوتو» که رسانه ای ایتالیایی ست و همچنین مجله کانادایی «گلوب اند میل»، با عبور از دهلیزها و راهروهای تو در توی رکیب خانه، از صحنه های پریشان تالار اصلی، حیاط مرکزی و مناظر پیرامون که نشان از قرارگیری بنا در قلب بافت تاریخی دارد، عکس‌برداری می‌کنند.

شواهد میدانی و آنچه کارشناسان حاضر مطرح می کنند نشان از آسیب جدی به سازه عمارت رکیب‌خانه دارد؛ جایی که در حریم کاخ موزه ثبت جهانی چهلستون و در عرصه دولت‌خانه صفوی واقع شده، درست در چند قدمی میدان نقش جهان که در فهرست آثار جهانی قرار دارد و حالا حریم و عرصه‌های آن‌ها از اثرات مستقیم و غیر مستقیم بمباران‌های ائتلاف آمریکایی صهیونیستی مخدوش و تخریب شده است.

جایی که در میان انبوه ازاره‌های چوبی و سنگی خورد شده و قطعات چوبی تزیینات پنجره‌های ارزشمند گره‌چینی فروافتاده، گام برمی داریم، در فاصله اندکی با تالار اشرف و کاخ موزه چهلستون قرار دارد و همجوار با آن عمارت «جبه خانه» یا همان موزه هنرهای معاصر اصفهان قرار دارد. آسیب‌ها به ایوان‌ها و درب و پنجره‌های جبه خانه نیز از همین فاصله هویداست.

آشفتگی در دل تالار اشرف

برای رسیدن به «تالار اشرف» که در محدوده استانداری اصفهان قرار دارد و هچنین کاخ موزه چهلستون، کافیست قدم‌ها را تندتر برداریم پس از عبور از کنار ساختمان بمباران شده استانداری، به تالار اشرف می رسیم، جایی که اتاق تشریفات استانداری ست و محل میزبانی از مهمانان و سفیران کشورهای خارجی.

پنجره‌ها از جا کنده شده‌اند و با قدم گذاشتن به داخل تالار اصلی آن ، تزیینات نقاشی را می‌بینیم که نقش زمین شده اند. این بنای تاریخی در نزدیک‌ترین فاصله با استانداری واقع شده و به نظر می‌رسد سازه آن از شدت بمباران آسیب جدی دیده باشد. این تالار درغایت زیبایی با رنگ‌های شاخص ایرانی چون اُخرایی، اَرغوانی، اَنابی و فیروزه‌ای و همچنین نقوش و نگاره‌های چشمگیر و البته با همه آسیب‌های ناشی از بمباران روزهای گذشته باز هم میخکوب‌کننده است و عکاسان از آن دل نمی‌کنند اما به ما می‌گویند، باید هرچه زودتر این مکان را ترک کنیم.

همه خبرنگاران و عکاسان همراه با کارشناسان میراث فرهنگی و استاندار اصفهان راهی چهلستون می‌شویم. تنها چند قدم‌ آن‌سوتر، نمونه شاخص باغ دلگشای ایرانی قرار دارد؛ باغ چهلستون.

این اثر در فهرست آثار جهانی ثبت شده است و به همراه چندین عمارت از جمله «رکیب خانه»، « جبه خانه»«تالار تیموری» و «تالار اشرف» در قلب دولتخانه صفوی واقع اند؛ دولت‌خانه ای که عرصه آن ۲ روز پیش بمباران شد و مجموعه نفیسی از بناهای این بافت تاریخی دچار آسیب‌های جدی شد.

در گذر از تالار اشرف رو به سوی چهلستون از کنار ساختمان استانداری می‌گذریم ، این بنا به شدت در اثر اصابت موشک‌ها آسیب دیده واز هم گسیخته شده است در حالی که در حریم درجه یک باغ موزه چهلستون واقع شده و اساسا بر مبنای پروتکل‌های حفاظتی یونسکو نباید مورد تهاجم قرار می‌گرفت.

چهلستون، دردانه‌ای که قربانی شد

در باغ چهلستون، راهی «ایوان ستوندار» می‌شویم، سقف گره چینی آن آسیب دیده و قطعات چوبی‌اش ریخته است. بعد از آن «تالار آینه« چهلستون را در جلوخان تالار اصلی می‌بینیم که آینه کاری های آن بر اثر برخرد پرتابه‌ها و شدت انفجارهار، شکسته و ریزش کرده‌اند.

کف تالار اصلی کوشک میانی باغ که جزو دردانه دارایی های میراث تاریخی شهر اصفهان است و با نقاشی های دیواری عظیم آراسته شده، با تکه گچ‌های ریخته شده از نگاره‌ها، قطعات چوب یپنجره‌های گره چینی و شیشه‌های خرد شده مفروش است.پرده‌ها فروافتاده‌اند و پنجره‌ها از جایشان کَنده شده‌اند.

تالار اصلی به اتاق نقاشی مشهور است و نگاره‌های آن در برخی جداره‌ها دچار ترک‌های ریز و درشت شده است و به نظر می رسد با گذر زمان این ترک‌ها بیش از پیش باز ‌شوند و همین موضوع نجات نقاشی‌ها را سخت‌تر کند.

اتاق منسوب به «چهارشنبه سوری» که مملو از نقاشی‌ها و نگاره‌های بی‌نظیر صفوی است در برخی بازشوها دچار آسیب شده است؛ آسیبی که به نظر می‌رسد سازه را تهدید کرده و می تواند طی روزهای آینده نقاشی ها را بویژه نگاره مربوط به آیین سَتی هندوها را دچار ترک‌های بیشتر کند.

در میان کارشناسان پیشکسوت حاضر در بازدید میدانی، محمود منشایی هم حضور دارد؛ استادی که قسمت های مختلفی از چهلستون را در سال‌های گذشته مرمت کرده است.

با

او و همراه با محسن روانفر، عضو شورای فنی میراث فرهنگی اصفهان به پشت بام و دوپوش‌های ایوان ستوندار و همچنین تالار آینه می‌رویم؛ بررسی های اولیه این دو کارشناس نشان می‌دهد قطعات چوبی و نگهدارنده دوپوش‌ها بر اثر شدت انفجارها حرکت کرده است. این سازها، حکم نگدارنده و پشتیبان سقف و تزیینات آینه در تالار آینه و همچنین سقف و گره‌چینی ها در ایوان ستوندار کاخ چهلستون هستند.

محسن روانفر در جریان این بازدیدها به ایرنا می‌گوید: واضح است که یک اتفاق ناگوار برای اثر ثبت جهانی چهلستون رخ داده و باید گفت در درجه اول شکست حریم این اثر به تنهایی اتفاق ناگواری است.

او ادامه می دهد: در رابطه با کاخ چهلستون باز جای شکرش باقی است که قابلیت اصلاح دارد گرچه وضعیت آن مثل سابق نخواهد شد اما با وجود کارشناسان خبره ای که هنوز هم هستند، می توان این آثار را مرمت و استحکام بخشی کرد.

روانفر با تاکید بر اینکه باید در درجه اول آسیب شناسی انجام داد تا نوع برخورد با وضعیت بنا روشن شود؛ گفت: قرار است یک کمیته تخصصی تشکیل شود و با آسیب شناسی، طرح‌های مرمت تهیه شوند اما پیش از تشکیل کمیته، باید کارشناسان ممتاز و طراز اول، آسیب‌شناسی های لازم را انجام دهند ضمن اینکه عجله در این کار اصلا جایز نیست.

وی ادامه داد: باید علاوه بر اعضای شورای فنی میراث فرهنگی اصفهان، کارشناسانی از تهران و خارج از کشور در کمیته تخصصی حضور داشته باشند تا بتوانیم با آسیب‌شناسی درست، به راه‌حل های بهتری برای نجات این بناها از جمله چهلستون برسیم.

این کارشناس میراث فرهنگی تاکید می‌کند که ظاهر تخریب ها را که نگاه می کنیم، در و پنجره های گره چینی، آلت و لغت سقف‌ها و تزیینات ریخته شده اما اصل ماجرا سازه بناهاست که باید آسیب‌شناسی دقیق شود.

جبران آنچه از دست رفته سخت و زمانبر است

محمود منشایی نیز با بیان اینکه آسیب ها در بسیاری از بناهای تاریخی دولتخانه صفوی محرز است، می گوید: در چهلستون، صدمات متوجه اسکلت بنا، تزیینات نقاشی و گره چینی‌هاست . در دوپوش سقف‌های تالار آینه و ایوان ستوندار آثار آسیب وجود دارد و برخی چوب‌های نگهدارنده و باربر شکسته شده‌اند. ضمن اینکه به پشت بام و ایزولاسیون هم آسیب وارد شده است.

از نگاه منشایی نمی توان گفت که میزان تخریب ها در چهلستون جبران ناپذیر است اما زمان و هزینه زیادی برای مرمت آن‌ نیاز است.

«تخریب در سازه رکیب خانه بسیار جدی تر است و باید گفت آسیبی که بر اثر ضربه و موج انفجار در این بنا ایجاد شده جبران ناپذیر است و مرمت آن هزینه و زمان زیادی می خواهد.» منشایی با بیان این سخنان ادامه می‌دهد که با تک تک این بناها زندگی کرده و بسیاری از بناهای دولتخانه صفوی را مرمت کرده اما حالا باید شاهد تخریب‌های گسترده آن‌ها باشد؛ موضوعی که برای او و سایر همکارنش سخت و غیرقابل هضم است.

نشر اول: ایرنا