به گزارش خبرنگار صبا، ناصری‌راد کارگردان مستند سرکوهی درباره سوژه فیلمش گفت: «سرکوهی» روایتی از یک سنت آوازی کهن در جنوب استان فارس است؛ آوازهایی که در دل کوه و دشت و همراه با زندگی شبانان و کوچ‌نشینان شکل گرفته‌اند. سرکوهی، نامِ مقام یا سبکی از آوازهای شبانی است که در مناطق مرودشت، جهرم، داراب، خرامه، استهبان، شیراز و نواحی همجوار رواج دارد. این آوازها در بستر طبیعت و در پیوند مستقیم با زیست دامداران و کوچندگان اجرا می‌شوند؛ آواهایی برای روایت رنج، ظلم ستیزی، فراق، عشق، دلتنگی، بی وفایی دنیا، کوچ و زیستن در دل اقلیم.

وی ادامه داد: در این فیلم، صدای حاج حسن کرمی شیرازی محور روایت است؛ او حامل حافظه‌ای تاریخی و فرهنگی است و صدایش به مثابه پلی میان گذشته و امروز عمل می‌کند. سرکوهی، تلاشی برای ثبت و بازتاب میراثی ناملموس است که بخشی مهم از هویت موسیقایی فارس را شکل داده است.

وی درباره انگیزه خود از انتخاب این سوژه گفت: این انتخاب برای من یک رجوع شخصی و فرهنگی بود. مادرم اصالتا اهلِ همان منطقه یعنی کربال از بخش‌های شهرستان خرامه و همجوار با تخت جمشید و مرودشت است و از کودکی این آوازها در فضای زندگی‌ام جریان داشت؛ در مسیرهای روستایی، در لالایی‌ها، در جمع‌های خانوادگی و … . بنابراین پرداختن به “سرکوهی” نوعی بازگشت به حافظه زیسته خودم بود. از سوی دیگر دغدغه من همواره پرداختن به فرهنگ بومی و لایه‌های کمتر دیده‌شده آن بوده است. احساس می‌کردم این آوازها، با وجود تأثیر عمیق در شکل‌گیری هویت موسیقایی فارس، ظرفیت گسترده‌ای برای بازخوانی و ثبت دارند. این پروژه برای من ترکیبی از خاطره، هویت و مسئولیت فرهنگی بوده و هست.

این فیلمساز مستند در پاسخ به این سوال که مستند سرکوهی در چه ژانری است، گفت: «سرکوهی» در حوزه مستند قوم‌موسیقی‌شناسی (اتنوموزیکولوژی) قرار می‌گیرد؛ رویکردی که موسیقی را در بستر اجتماعی، فرهنگی و زیستی آن بررسی می‌کند. در عین حال فیلم دارای رگه‌های مردم‌نگارانه و لحظاتی شاعرانه و دراماتیک است، زیرا زندگی یک شخصیت محوری را به عنوان نماد یک سنت روایت می‌کند. در این فیلم، موسیقی در پیوند با اقلیم، تنهایی شبان، کوچ و مناسبات اجتماعی معنا می‌گیرد. بنابراین می‌توان آن را مستندی بوم‌شناسانه با محوریت موسیقی دانست که تجربه‌ای تأملی و شاعرانه را برای مخاطب فراهم می‌کند.

ناصری‌راد درباره روند تحقیق و پژوهش این اثر نیز گفت: بخشی از پژوهش این پروژه میدانی بود. حضور در میان مردم، گفت‌وگو با خوانندگان قدیمی، شنیدن روایت‌ها و ضبط آوازها در بستر طبیعی‌شان، بخش اصلی فرآیند تحقیق را شکل داد. تجربه زیستن در کنار سوژه، لایه‌های عمیق‌تری از معنا را آشکار کرد. در کنار پژوهش میدانی، از منابع مکتوب نیز بهره گرفتم؛ از جمله آثار استاد محمدرضا درویشی و پژوهش‌های دهه‌های گذشته درباره موسیقی محلی فارس. حضور ایشان به عنوان مشاور موسیقی و همراهی آقای فرهاد ورهرام به عنوان مشاور پروژه، به اثر پشتوانه نظری و تجربی بخشید. اعتماد شخصیت اصلی نیز در جریان هم‌نشینی و گفت‌وگوی صمیمانه خودش و همسرش شکل گرفت و همین ارتباط انسانی به غنای فیلم کمک کرد.

او با تاکید بر اینکه فرم روایی مستند سرکوهی بر محور صدا طراحی شده است، گفت: صدای حاج حسن کرمی شیرازی ساختار روایت را شکل می‌دهد و تصاویر در امتداد ریتم و حال‌وهوای آوازها حرکت می‌کنند. کوه، دشت، مسیرهای خاکی، تعامل و همزیستی صادقانه با همسرش و چهره‌های سالخورده در پیوند مستقیم با موسیقی معنا پیدا می‌کنند و روایت حالتی سیال و تأملی دارد؛ هر آواز دریچه‌ای به بخشی از زندگی و خاطره جمعی مردم منطقه می‌گشاید.

وی خاطرنشان کرد: پس از تثبیت ایده و انجام پژوهش اولیه، پروژه با حمایت انجمن سینما جوانان دفتر شیراز وارد مرحله تولید شد. با وجود محدودیت‌های مالی و تجهیزاتی، روند تولید با همدلی و همراهی گروه پیش رفت. فیلمبرداری در لوکیشن‌های طبیعی انجام شد و شرایط اقلیمی بخشی از فضای زیستی اثر را شکل داد. در مرحله تدوین، ریتم آوازها مبنای ساختار بصری قرار گرفت و موسیقی به عنوان عنصر راهبر، ضرباهنگ نهایی فیلم را تعیین کرد. تلاش ما بر حفظ اصالت فضا و صداقت در روایت متمرکز بود.

عوامل تولید این مستند عبارتند از:
کارگردانی، فیلمبرداری و تدوین: محمد ناصری‌راد، تهیه‌کننده: علی بلندنظر، صدابرداری و صداگذاری: علی بلندنظر، تصویربرداری پشت صحنه: مسیحا رحیمی، مشاور پروژه: فرهاد ورهرام، مشاور موسیقی: محمدرضا درویشی، مجری طرح: آناج فیلم، عکاس: محمد فلاح‌نیا، برنامه‌ریز: باران وفادار، دستیار کارگردان: زهرا ستاری، جانشین تهیه: اسماعیل پرویزی، مدیر تولید: نورالله رنجبر، جانشین تولید: سهراب اشرف، سازنده تیزر: محمدحسین فتحی و طراحی پوستر: نوشین حقیقی و علی عزیزاللهی.

براساس این گزارش، فیلم مستند «سر کوهی» امشب دوشنبه ۴ اسفند ۱۴۰۴ ساعت ۲۰ از شبکه مستند سیما پخش می‌شود و بازپخش‌های آن سه شنبه ۵ اسفند ۱۴۰۴ ساعت ۱ بامداد و ۱۰ صبح است.