پگاه زارعی/ صبا؛ سریال «میراث» به کارگردانی امین امانی و نویسندگی کیاوش زارع‌طلب، هفت سال پیش ساخته شده‌ و با روایت پرکشش خود، توانست نظر مخاطبان، منتقدان و… را جلب کند؛ در این سریال بازیگران نام آشنایی همچون لعیا زنگنه، داریوش کاردان، ثریا قاسمی، آرش نوذری، امیرحسین صدیق، آرام جعفری، شراره رخام، رامین راستاد، کیاوش زارع‌طلب، نصرالله رادش، وحید شیخ‌زاده، پیام احمدی‌نیا، محمد شیری، زهرا سعیدی، بهراد خرازی، بهرام ابراهیمی، سمیه مهدی پور و علی قلیچ خانی به ایفای نقش پرداخته‌اند. در ادامه با امین امانی کارگردان و کیاوش زارع‌طلب نویسنده و بازیگر سریال «میراث» به گفت‌وگو پرداختیم.

امین امانی، کارگردان: «میراث»؛ امروز هم تازه و قابل تماشا است
امین امانی، درباره انگیزه‌های اولیه خود برای ورود به پروژه، توضیحاتی ارائه داد و به چالش‌های آگاهانه در انتخاب بازیگرانِ ترکیب طنز و درام، و همچنین حساسیت ویژه شخصیت‌پردازی روحانی با نگاهی انتقادی و مردمی اشاره کرد وی در این گفت‌وگو مدیران رسانه ملی را به اعتماد بیشتر برای تولید آثار ماندگار فراخواند.

چه شد که به سراغ ساخت سریال «میراث» رفتید و کمی هم درباره نگاه کارگردانی‌تان به این اثر توضیح می‌دهید؟
زمانی که آقای کیاوش زارع‌طلب طرح اولیه فیلمنامه را به من دادند، همان خط اصلی داستان برایم جذاب بود؛ تقابل یک روحانی جوان با خواهر و برادر ناتنی که یکی در تهران زندگی می‌کرد و دیگری در روستا. همین خط داستانی برایم کافی بود تا تصمیم بگیرم وارد تولید شوم. وقتی وارد مرحله تولید شدیم و فیلمنامه کامل را خواندم، دیدم اتفاقات به‌مراتب جذاب‌تر و عمیق‌تری در متن وجود دارد و با اطمینان بیشتری کار را جلو بردیم.

نقش مرکز سیمرغ در تولید و پخش «میراث» چه بود؟ آیا این سریال از ابتدا سفارشی محسوب می‌شد؟
«میراث» چند سال پیش ساخته شد و از ابتدا محصول مرکز سیمرغ نبود. بعد از تولید، پخش آن به دلایلی به تعویق افتاد. در ادامه، مرکز سیمرغ وارد پروژه شد، کار را دید و پذیرفت و کمک‌هایی در تکمیل آن انجام داد؛ از جمله بخش‌هایی از فیلم‌برداری مجدد، تدوین و آماده‌سازی نهایی برای پخش. درباره سفارشی بودن هم باید بگویم که سریال کاملاً سفارشی نبود، اما طبیعتاً در چارچوب‌های رسانه ملی ساخته شده بود.

چرا پخش سریال با وجود آماده بودن، چند سال متوقف ماند؟
واقعیت این است که دلیل مشخصی به ما اعلام نشد. مدیران وقت صلاح دیدند که سریال در آن مقطع پخش نشود. خود ما هم دقیقاً نفهمیدیم علت چه بوده و توضیح شفافی در این‌باره به ما داده نشد.

سریال قبلی شما، «راز ناتمام»، حاشیه‌های زیادی داشت؛ از جمله بازداشت شما در ترکیه. ماجرا چه بود؟
بله، این موضوع مربوط به یکی از اعضای گروه تولید بود که در ترکیه با گروه‌هایی همکاری کرده بود که برای ما دردسر ایجاد کردند. این مسئله باعث شد من مدتی درگیر پرونده شوم و بازداشتی هم اتفاق افتاد. بعد از حل‌وفصل ماجرا، به ایران برگشتیم و همان فرد در ایران بازداشت شد و حدود هشت ماه هم محکومیت زندان داشت و جریمه‌اش را پرداخت کرد. خوشبختانه این پرونده به‌طور کامل بسته شد.

آن فرد جزو عوامل شناخته‌شده پروژه بود؟
نه، جزو عوامل اصلی یا شناخته‌شده نبود؛ بیشتر در بخش‌های اجرایی و تدارکات فعالیت می‌کرد، اما همان مسئله هم کافی بود تا مشکلات جدی برای پروژه و شخص من ایجاد شود.

به انتخاب بازیگران «میراث» بپردازیم. ترکیب طنز و درام چه چالش‌هایی ایجاد کرد؟
«میراث» دو فضای متفاوت دارد؛ بخشی جدی و دراماتیک و بخشی با موقعیت‌های طنز و کاراکترهای تیپیکال. همین مسئله انتخاب بازیگر را سخت می‌کرد. بازیگران طنز معمولاً کمتر در نقش‌های جدی دیده شده‌اند و بالعکس. ما باید ترکیبی می‌ساختیم که از نظر بازی، چهره و انرژی در کنار هم باورپذیر باشند. این کار زمان و دقت زیادی برد، اما در نهایت به نظرم ترکیب خوبی شکل گرفت.

درباره حضور بازیگرانی مثل آرش نوذری و دیگر بازیگران طنز در کنار فضای جدی سریال چه نظری دارید؟
دقیقاً همین تقابل برای ما مهم بود. بازیگرانی مثل آرش نوذری در موقعیت‌های طنز برای مخاطب بسیار دوست‌داشتنی‌اند، اما قرار گرفتن آن‌ها کنار فضای جدی ریسک داشت. ما تلاش کردیم طوری شخصیت‌پردازی کنیم که این تقابل آزاردهنده نباشد و به قصه کمک کند، نه این‌که آن را از ریتم بیندازد.

چرا برای نقش روحانی سراغ یک بازیگر چهره نرفتید؟
این تصمیم کاملاً آگاهانه بود. اگر بازیگر خیلی شناخته‌شده‌ای انتخاب می‌شد، مخاطب از ابتدا با پیش‌فرض ذهنی سراغ شخصیت می‌آمد. من ترجیح دادم بازیگری انتخاب شود که باورپذیری بیشتری ایجاد کند و مخاطب راحت‌تر با او همذات‌پنداری کند. هدفم این بود که روحانی سریال شخصیتی مردمی و نزدیک به مردم باشد.

بزرگ‌ترین چالش شما در ساخت «میراث» چه بود؟
بدون شک شخصیت روحانی. روحانیت جایگاه ویژه‌ای در جامعه ما دارد و حتی کوچک‌ترین شوخی یا دیالوگ می‌تواند حساسیت‌برانگیز شود. در این سریال، چون تم طنز و نگاه انتقادی هم وجود داشت، باید بسیار مراقب می‌بودیم. از راه رفتن و نشستن گرفته تا شوخی، خنده و حتی نوع نگاه، همه‌چیز با دقت طراحی شد تا بی‌احترامی تلقی نشود.

آیا احتمال می‌دهید همین تصویر متفاوت از روحانی، دلیل تأخیر در پخش سریال بوده باشد؟
نمی‌توانم با قطعیت بگویم، اما احتمال می‌دهم یکی از دلایل همین باشد. این نوع پرداخت از روحانی کمتر در تلویزیون دیده شده و شاید در آن مقطع نسبت به نمایش چنین کاراکتری تردید وجود داشته است. حتی جالب است بگویم بعد از پخش، در فضای مجازی کامنت‌هایی داشتم که نوشته بودند «نکند خودت روحانی هستی؟» یا «انگار این فضا را از نزدیک می‌شناسی.»
به‌خصوص به این دلیل که پیش از «میراث»، سریال «راز ناتمام» هم با محوریت یک شخصیت روحانی ساخته شده بود و این تکرارِ آگاهانه یا ناآگاهانه، چنین برداشتی را برای مخاطب ایجاد کرده بود. این واکنش‌ها برایم هم عجیب بود و هم نشان می‌داد شخصیت‌پردازی تا حد زیادی باورپذیر از کار درآمده است، در حالی که من هیچ‌ وقت روحانی نبوده‌ام و فقط به قصه وفادار مانده‌ام.

بازخورد مخاطبان بعد از پخش سریال را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
برخلاف انتظارم، بازخوردها بسیار خوب بوده است. مخاطبان ارتباط خوبی با سریال برقرار کرده‌اند، چه در فضای مجازی و چه در پخش تلویزیونی. به نظرم یکی از نقاط قوت کار، همین شخصیت‌پردازی متفاوت است.

درباره اعلام رسمی جدایی‌تان در فضای مجازی توضیح می‌دهید، خیلی‌ها آن را حاشیه‌ای برای دیده شدن سریال دانستند؟
من معتقدم وقتی دو نفر می‌بینند هم‌مسیر نیستند، نباید با دعوا و تنش زندگی را ادامه دهند. ما بعد از چهار سال زندگی مشترک، با احترام متقابل به این نتیجه رسیدیم که ادامه دادن درست نیست. چون پرسش‌ها در فضای مجازی زیاد شده بود، تصمیم گرفتم این موضوع را رسمی و شفاف اعلام کنم. خوشبختانه واکنش‌ها محترمانه و مثبت بود.

نکته پایانی….
تنها حرفم این است که مدیران رسانه ملی به هنرمندان اعتماد بیشتری داشته باشند. «میراث» هفت سال پیش ساخته شده، اما امروز هم تازه و قابل تماشا است. این یعنی اگر اعتماد باشد، می‌توان آثاری ساخت که جلوتر از زمان خودشان باشند.

کیاوش زارع طلب نویسنده و بازیگر: تصمیم برای بازی من، ناگهانی گرفته شد

کیاوش زارع طلب، نویسنده و بازیگر نقش اصلی سریال «میراث» در گفت‌وگویی با روزنامه صبا پرده از رازهای شکل‌گیری این اثر برداشته است؛ اثری که تأکید می‌کند حدود ۵۰ تا ۶۰ درصد آن، برداشت آزاد از یک تجربه شخصی بوده است. وی درباره تصمیم ناخواسته خود برای بازی در نقشی که نوشته، اجحاف ناشی از تأخیر هفت ساله در پخش و در عین حال مدارای او در سکوت، به بیان دیدگاه‌های صریح خود پرداخت.

شما علاوه بر بازی، نویسندگی این اثر را نیز بر عهده داشته‌اید، از شکل‌گیری ایده سریال «میراث» برایمان بگویید
این داستان ریشه در بخشی از زندگی شخصی من دارد. با شخصیتی مشابه کاراکتر اصلی سریال از نزدیک مواجه شده بودم و ابتدا طرح کلی آن در ذهنم شکل گرفت. سپس این ایده به فیلمنامه تبدیل شد. البته آنچه در سریال می‌بینیم، حدود ۵۰ تا ۶۰ درصد با واقعیت اولیه تفاوت دارد؛ چراکه عناصر دراماتیک به آن افزوده شد. از ابتدا برایم مهم بود که بهانه‌ای برای تولید وجود داشته باشد، اما می‌دانستم پرداخت مستقیم به سوژه، جذابیت لازم را ایجاد نمی‌کند. به همین دلیل، از مؤلفه‌هایی مانند ماجرای انحصار وراثت و مسائل پیرامونی استفاده کردم تا ارتباط راحت‌تری با مخاطب برقرار شود.

آیا از ابتدا نقش اصلی را برای خودتان نوشته بودید؟
خیر. اصولاً علاقه‌ای به بازی در آثار خودم ندارم. در میان حدود ۳۰ نمایشنامه‌ای که نوشته‌ام، فقط یک‌بار به‌ناچار بازی کرده‌ام. در این پروژه هم تمایلی به ایفای نقش نداشتم، اما شرایط به‌گونه‌ای پیش رفت که ناچار شدم این مسئولیت را بپذیرم.

پخش سریال پس از هفت سال تأخیر، چه تأثیری بر شما گذاشت؟
قطعاً اگر این سریال هفت سال پیش پخش می‌شد، اتفاقات بسیار بهتری برای من رقم می‌خورد؛ شاید اتفاقاتی بی‌نظیر. این تأخیر نوعی اجحاف بود که جبران‌ناپذیر است. با این حال، در تمام این سال‌ها حتی یک‌بار هم اعتراض نکردم. ترجیح دادم سکوت کنم و مدارا داشته باشم. امروز هم خوشحالم که سریال پخش شده و مهم‌تر از آن، مخاطب احساس نمی‌کند با اثری متعلق به هفت سال پیش مواجه است. به باور من، «میراث» حتی تا چند سال آینده هم می‌تواند تازه و معاصر به نظر برسد.

با توجه به حساسیت سوژه و ارتباط آن با روحانیت، آیا در مسیر تولید یا پخش با محدودیت جدی مواجه شدید؟
آنچه نوشتم، تا حدود ۹۰ تا ۹۵ درصد بدون تغییر تولید و پخش شد. خوشبختانه مدیریت فعلی تلویزیون همراهی قابل‌توجهی با ما داشت و سانسور خاص یا آسیب‌زننده‌ای به اثر وارد نشد. تا اینجا، حداقل تا قسمت چهاردهم، اتفاق خاصی رخ نداده و امیدوارم در ادامه هم چنین باشد.

شخصیت روحانی سریال با نمونه‌های کلیشه‌ای تفاوت دارد. این انتخاب آگاهانه بود؟
کاملاً. از ابتدا تلاش کردم از کلیشه فاصله بگیرم. روحانی «میراث» شبیه همان روحانی‌هایی است که در جامعه می‌بینیم؛ انسانی که عصبانی می‌شود، شکست می‌خورد، اشتباه می‌کند، غمگین می‌شود و دوباره برمی‌خیزد. این ویژگی‌ها مختص همه انسان‌هاست. من به‌عمد سراغ موارد خاص و استثنایی نرفتم؛ چه در پرداخت روحانیت و چه در هر قشر اجتماعی دیگر. معتقدم باید کلیت جامعه را دید، نه استثناها را.

چرا برای روایت داستان، لحن طنزآمیز انتخاب نشده اما لحظات طنز در کار دیده می‌شود؟
من اساساً اثر طنز نساخته‌ام. آنچه دیده می‌شود، بازتاب واقعیت زندگی است؛ واقعیتی که گاهی خنده‌دار، گاهی غم‌انگیز و گاهی تراژیک است. اگر مخاطب می‌خندد، به این دلیل است که با حقیقت مواجه شده. از نشان‌دادن غم یا تراژدی هم فرار نکرده‌ام. مسئله من نمایش واقعیت است، نه تولید لحظات صرفاً کمیک یا وایرال‌شدن

به بحث ماندگاری اشاره کردید. به نظر شما چه چیزی یک اثر را ماندگار می‌کند؟
ماندگاری از صداقت می‌آید. اگر نویسنده با خود و با مخاطب صادق باشد و جانب عدالت را بگیرد، اثرش ماندگار می‌شود. تکنیک مهم است، اما کافی نیست. نگاه من همیشه این بوده که بدون حب و بغض بنویسم. مخاطب این صداقت را درک می‌کند و حتی اگر ایرادی هم وجود داشته باشد، از آن عبور می‌کند. آثار ماندگار تاریخ سینما و ادبیات، محصول همین نگاه صادقانه‌اند.

بازی در نقشی که خودتان نوشته‌اید، چه چالش‌هایی داشت؟
بسیار دشوار بود. تصمیم برای بازی، ناگهانی گرفته شد و من یک‌باره در موقعیت اجرا قرار گرفتم. با این حال، بازیگران همراهم کمک بزرگی بودند و از شیوه بازی آن‌ها بسیار آموختم. بازی مقابل بازیگر خوب، خود نوعی آموزش است. البته معتقدم بازی در تصویر با تئاتر تفاوت‌های جدی دارد و هر بازیگر تئاتری الزاماً در تصویر موفق نیست.

با وجود استقبال مخاطبان، چرا این سریال زودتر پخش نشد یا در پلتفرم‌ها قرار نگرفت؟
واقعیت این است که هیچ‌کدام از پلتفرم‌ها حاضر به پخش آن نشدند و توضیح روشنی هم ارائه ندادند. تصور غالب این بود که چنین اثری «نمی‌گیرد». در حالی که امروز می‌بینیم در پخش تلویزیونی و حتی در فضای مجازی، بازخورد قابل ‌توجهی داشته است. این نشان می‌دهد که گاهی مخاطب به‌درستی شناخته نمی‌شود.

اگر بخواهید نگاه کلی خود را به سریال‌سازی امروز بیان کنید، چه می‌گویید؟
من به آثاری علاقه دارم که حال مخاطب را خوب می‌کنند؛ حتی اگر تلخ باشند. امید، انگیزه و آینده برایم مهم است. ممکن است در کار بعدی‌ام به سراغ فضایی خشن‌تر بروم، اما باز هم محور اصلی، انسانیت و امید خواهد بود. به باور من، اثر صادقانه اگر پرزرق‌وبرق نباشد، در نهایت راه خود را به دل مخاطب پیدا می‌کند.

بعد از بازخوردهایی که از مخاطبان داخلی و خارجی گرفتید، نگاه‌تان به اثر تغییر کرده است؟
بله. بازخوردهای مثبتی از مخاطبان داخل و خارج از ایران، از جمله سوئیس، سوئد، آلمان، دیگر کشورهای اروپایی و حتی آمریکا دریافت کردیم. بسیاری از مخاطبان می‌گفتند برایشان مهم است که در یک اثر، خشونت و درگیری مداوم نبینند؛ این‌که شخصیت‌ها مدام با هم دعوا نکنند یا یکدیگر را نکشند. جامعه به اندازه کافی خشونت می‌بیند و مخاطب نیاز دارد گاهی حال بهتری را تجربه کند. همین بازخوردها باعث شد حتی به این فکر کنم که اگر دوباره به فیلمنامه برگردم، خشونت آن را کمتر هم بکنم.

به نظر شما این مهجور ماندن یک اثر فقط به ساختارهای حاکمیتی مربوط می‌شود؟

نه، فقط مربوط به ساختار حاکمیتی نیست. خیلی از تصمیم‌ها در بخش خصوصی گرفته می‌شود، اما نتیجه یکی است. دردناک است که یک اثر هفت سال بماند و کسی سراغش نرود، اما به محض پخش، همه خواهانش شوند. این وضعیت واقعاً آدم را دچار فرسودگی و حتی افسردگی مزمن می‌کند.

شما نقدهای جدی‌ای به مدیریت رسانه ملی دارید، اما در عین حال از آن دفاع هم می‌کنید. این تناقض نیست؟
من منتقد تلویزیون هستم و نقدهایم هم جدی است، اما باید منصف بود. این‌که صرفاً بگوییم تلویزیون مخاطب ندارد، حرف دقیقی نیست. هنوز هم بازرگانی تلویزیون از بسیاری از پلتفرم‌ها گران‌تر است و مخاطب بیشتری دارد. پلتفرم‌ها در این سال‌ها ده‌ها سریال ساخته‌اند؛ چند درصدشان واقعاً دیده شده‌اند؟ بسیاری از همان آثار موفق هم از دل تلویزیون بیرون آمده‌اند.

به نظر می‌رسد برخی هنرمندان هم‌زمان با تلویزیون و پلتفرم‌ها کار می‌کنند، اما در مصاحبه‌ها مواضع تندی می‌گیرند
دقیقاً. این دوگانگی آزاردهنده است. کسی که هم‌زمان با تلویزیون کار می‌کند، اما در رسانه‌ها به آن حمله می‌کند، در عمل و حرفش تناقض وجود دارد. نقد حق همه است، اما استفاده ابزاری از نقد برای جلب توجه یا افزایش دنبال‌کننده، به نظرم درست نیست.

واکنش بازیگران سریال به پخش اثر بعد از هفت سال چگونه بوده است؟
اغلب بازیگران همراهی خوبی داشتند، به‌ویژه آقای داریوش کاردان که واقعاً مثل همیشه کنار ما بود. بعضی دوستان ترجیح دادند کمتر صحبت کنند یا واکنش رسانه‌ای نداشته باشند و من کاملاً به انتخاب‌شان احترام می‌گذارم. هیچ‌وقت از کسی نخواستم پست بگذارد یا مصاحبه کند. هرکس اختیار خودش را دارد.

آیا برنامه‌ای برای ساخت فصل جدید یا ادامه این اثر دارید؟
فعلاً پیشنهادهایی مطرح شده، اما همه ‌چیز به متن و رسیدن به یک اتفاق ‌نظر بستگی دارد. اگر به جمع‌بندی برسیم، ممکن است ادامه پیدا کند.

در پایان، اگر نکته‌ای مانده که دوست دارید اضافه کنید، بفرمایید
من هیچ‌وقت به خودم اجازه ندادم بابت پخش نشدن یک سریال، خودم را قربانی جلوه بدهم. وقتی می‌دانم مردم با رنج‌های بسیار بزرگ‌تری دست‌وپنجه نرم می‌کنند، خجالت می‌کشم از رنج شخصی خودم حرف بزنم. بله، این هفت سال سخت بود اما در برابر دردهای مردم، این‌ها چیز بزرگی نیست. ترجیح دادم سکوت کنم، کار کنم، بخندم و انرژی بدهم. مردم شریف و صبوری داریم و من خودم را یکی از آن‌ها می‌دانم.

منبع : روزنامه صبا